- Hoşgeldiniz

KAYITLI ÜYE GİRİŞİ

YENİ ÜYELİK

ÖNE ÇIKAN HABERLER

Tarikat ve İbadet Gruplarının Yıkıcı Olma Niteliklerini Değerlendirici Psikolojik Kriterler

Tarikat ve İbadet Gruplarının Yıkıcı Olma Niteliklerini Değerlendirici Psikolojik Kriterler sitemize 08 Nisan 2021 tarihinde eklenmiş ve 0 kişi tarafından ziyaret edilmiş.

TARİKAT VE İBADET GRUPLARININ

YIKICI OLMA NİTELİKLERİNİ DEĞERLENDİRİCİ

PSİKOLOJİK KRİTERLER

Werner Gross
Çev. Psk. Rana Sey Uluç

Ruh pazarları ve mistik grupların sayısında bir patlama var, ilüzyon satışı rağbette. Anlaşılması güç fikirlerin propagandası yapılıyor, akla hayale sığmayan yöntem ve teknikler bu kesimde uygulama alanı buluyor. Üstelik bu yolla çok da kazanç elde ediliyor. Medyanın aktardıklarına bakılırsa, bu tarikatlara ve yıkıcı nitelikteki ibadet ve inanış gruplarına, önüne geçilmez bir akın ve ilgi var.

“Ne var yani? Dünya öyle büyük ki, herkesin kendine göre haksız olma hakkı var.” diyenler çıkabilir. Ama iş bu kadar basit değil:

Almanya’da toplam 1,5-2,5 milyon üyesi olan 300 kadar dini tarikat, kendine özgü inançları olan topluluk ve insan psikolojisini hedef alan inanışlara sahip grup olduğu iddia ediliyor ve bunlara sürekli yenileri ekleniyor.

Ancak her dini veya alternatif oluşturan grubun mutlaka sorun yaratır nitelikte olduğu söylenemez. Ve her tarikat tarikat, her ibadet ibadet değildir. Gizemli, anlaşılmaz inanışlara sahip gruplara ve tarikatlara şöyle bir baktığımızda, içinde ne olduğu görülemeyen, adeta balta girmemiş bir ormanla karşılaşıyoruz. Ancak bu orman sürekli değişiyor ve yeni, eşi benzeri olmayan filizler veriyor.

Bu tür gruplaşmaları değerlendirmeye yarayacak kriterlerin ise yetersiz olduğu görülüyor. Bir grubun sorun olabilecek türden veya tehlikeli olup olmadığını nereden anlarız? Yıkıcı, tahripkar bir ibadet ve inanışa sahip olup olmaması neye bağlıdır? İnsanları bağımlılığa sürükleyen, onları sömüren ya da hatta insanlıklarını yok eden yönlerini belirleyen, hangi özellikleridir? Bütün bunlara etken olan hangi mekanizmalardır?

Öte yandan, böylesi tahrik içeren tarikatların varlığı, üyeleri giderek azalan ve gücünü yitirme kaygısını taşıyan hangi geleneksel kurumların işine gelmektedir? Bunu nasıl anlarız?

İşte bütün bunlar bu denli belirsiz ve bulanık bir tablo oluşturduğundan ve gruplar birbirinden çok farklı özelliklere sahip olduğundan, yapılacak bir değerlendirmenin nesnel kriterlere dayanması gerekmektedir. Ancak nesnel kriterler yoluyla daha ayrıntılı bir değerlendirme yapmak olası olabilir. Yani bu tür grupların yarattığı sorunlar ve tehlikelilik düzeylerine ilişkin kabaca bir profil oluşturabilmek amacıyla bu kriterlerin belirlenmesi gerekmektedir.

Aşağıdaki listenin amacı budur. Altı bölümden oluşan bu liste, bu tür grupların hangi alanlarda, ne türden sorunlar oluşturabileceklerine (ya da halen oluşturduklarına) dair bir fikir geliştirilmesine yardımcı olabilir.

  • İdeoloji
  • Merkezi figür
  • Grup yapısı
  • Üyelerini etki altına alma biçimi
  • Kişilik yapısını değiştirici teknikler
  • Dışarıyla ilişkiler, eski üyeler ve kendilerini eleştirenlere yönelik tutum ve tavırlar
  1. İdeoloji: Kuram, inanç, amaç

Burada ele alınan, grubun savunduğu kuramsal temeldir. Çünkü sadece uygulamada görülen değil, grupların ideolojik yönelimleri de çok yönlü sorunlara yol açabilir. Bunu görebilmek için aşağıda sözü edilen eğilimlerin ön planda varolup olmadığına bakalım:

Abartılı Fikirler

Öğretileri yoluyla kısa sürede dünyada cenneti yeşertme ya da “yeni insan”ı yaratma iddiasının varolup olmadığı (Büyüklük iddiası, herşeye hakim olma fantezileri).

Gerçekleri Tekeline Almak

Dünyada olup bitenleri sadece kendilerinin en doğru biçimde görüp açıklayabildiği savı ve bunun tek geçerli düşünce olduğuna dair inancın varlığı.

Siyah-Beyaz Düşünce Tarzı

Düşünce ve eylem biçimlerinin, iyi-kötü veya doğru-yanlış örüntüsü çerçevesinde olması.

Dünyanın Sonunun Geldiğine Dair Sanrılar

Dünyanın sonunun geldiğine dair iddiaların varlığı (inanmayanları inandırmak için kullanılır).

Kurtarma Planı

Sağaltım yöntemlerini içeren patent reçetelerin sunulması (sadece inananlar için kullanılır).

Yayılımcı Güç Olma Beklentisi

“Dünyayı biz kurtarmalıyız” söylemini yayma.

 

  1. Merkezi figür (kişi): Lider, guru, usta

Şu noktalara dikkat edilmesi gerekir :

Lidere Tapınma

Merkezdeki kişiye tanrı, kutsal kişi ya da sözcü sıfatıyla saygı uyandırma, onun güçlü, olacakları önceden gören ya da olağanüstü güçlere sahip birisi olduğunu öne sürme.

Yönetme Biçimi

Eleştirilemeyen, en üst otoriteye sahip olduğunun kabul edilmesi, karşı koymaksızın bağlılık beklentisi, gerçekleri tekelinde bulundurduğuna inanılması.

Karizmatikleştirme

Kutsal kişi olarak saygınlaştırılan ve ideal, efsane kişi olduğuna dair propaganda.

  1. Grup yapısı: Seçkinler topluluğu olma

Ön planda olan şu noktalardır:

Dışarıya Karşı Kapanma

Grup, kendisine kesin sınırlar çizerek kapalı bir sistem oluşturmaktadır.

Yüksek Oranda Grupiçi Bağlılık

Grup birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. Grup üyeleri birbirini gözetler, kontrol eder ve cezalandırır. Hatta grup içinde kullanılan özel bir dil bile geliştirilmiş olabilir.

Hiyerarşik Yapı

Aşamalı bir istihbarat sisteminin varolması, emir-komuta zincirine dayalı ilişkilerin varlığı söz konusudur.

Seçkin Olma Bilinci

Grup üyeleri kendilerini, dünyayı ve insanlığı kurtaracak olan seçkin kişiler olarak görürler. Grup bilincini misyonerlik anlayışı ve/veya kahramanlık ideolojisi belirler.

Sömürü

Grup üyeleri, maddi açıdan veya ucuz işgücü olarak kullanılmayı çoğunlukla gönüllü olarak kabul ederler.

Kışkırtıcı ve Yasa Dışı İşler

Grup, kendilerinin yasaların üstünde yeraldığı inancıyla üyelerini (açıktan veya gizlice) yasadışı işler yapmaya zorlar (tehdit söz konusudur).

4.Üyelerini etki altına alma: Bilinç kontrolü

Bu bölümde bireysel düzeyde, kişilerin etki altına alınış biçimleri ele alınmaktadır.

Bireysellikten Uzaklaştırma

Bireyin kendisini tamamen teslim etmesi istenir. Birey değil, grup ve ortak hedefler daha önemlidir.

Günlük Yaşama Etki Etme

Beslenme, giyinme, temizlik, günlük işler konusunda bağlayıcı kesin kurallar vardır. Tarikata ait mekandan çıkışlar sınırlanır ve başkalarıyla ilişkiler kısıtlanır. Telefon ve mektuplar kontrol edilir. Karşı cinsiyetle ilişkiler ve cinsellik talimatlara bağlıdır.

Maddi Bağımlılık

Grup üyesinin kendine ait malı veya parası yoktur. Yaptığı işler için ücret almaz, herhangi bir sigortası yoktur. Pasaport ve ehliyet gibi kişisel kimlikler topluca saklanır.

Kaderci Düşünce Tarzı

Grup, kaderci bir düşünce tarzıyla yönlendirilir. “Herşeyin nasıl olacağı önceden bellidir” ya da “Tanrı böyle istiyor” gibi.

Kişisel Geçmişten Kopuş

Bireyin kendi ailesi, eşleri ve arkadaşlarıyla ilişkilerini koparması; okul, eğitim, meslek bağlarından uzaklaşması istenir. O güne kadarki yaşamı farklı biçimde yorumlanır.

Tarikat Kimliği

Grup üyesine yeni bir ad verilir. Tamamen grupla birlikte ve grup içinde hareket eder, sahip olduğu değerler tamamen değiştirilir. Bu şekilde gerçeklerle ilişkiler tamamen koparılır, grup dışındaki yaşam anlamsızlaştırılır. Bu yolla psişik bağımlılık yaratılır.

5.Kişilik değiştirmeye ilişkin teknikler

Duyguları harekete geçiren, kişiyi kendinden geçirici ve bilinci değiştirici teknikler uygulanır.

Sürekli tekrarlanan tekerleme veya söz dizileri, meditasyon, hızlı nefes alıp verme vs. gibi.

Yinelenen Dengesizleştirme Uygulamaları

Oruç tutturma, uykusuz bırakma, bedensel ve ruhsal aşırı yükleme, duyusal yoksunluğa tabi tutma vs.

Tüm bu uygulamaların amacı kişiyi ruhani bir yaşantıdan geçirmektir. Bu yaşantılar grup tarafından, gerçek insanın doğuşu olarak nitelendirilir, “Nihayet kendini bulmak, özüne ulaşmak” olarak yorumlanır.

6.Dış dünyayla ilişkiler, eski üyeler ve eleştirenlere karşı tutum ve tavırlar

Grup, üye kazanmak için manipüle edici yöntemler kullanır; gerçekçi olmayan sözler verilerek insan avlanır.

Sığınak Mantığı

Grup dışarıya karşı kendini kapatır. Grup içi yaşantısı cennet, dış dünya cehennem olarak yorumlanır. Yeminle bağlanma teorisi geçerlidir. Takip edilme korkusu hakimdir.

Gruptan ayrılmak için hiçbir sebep geçerli sayılmaz. Bu nedenle grubu terkeden üyeler kişiliksiz olarak lanse edilir ve tehdit edilirler.

Eleştiri yöneltenler korkutulur. Tehditle, telefonlarla rahatsız etmek yoluyla, mahkemeler ya da fiziki saldırılarla susturulmaya çalışılırlar.

Bu broşürde gizemli gruplar ve tarikatlar sahnesindeki gruplaşmaların değerlendirilmesine ilişkin, bir dizi nesnel kriter sunulmuştur. Burada sözü edilen özelliklerden bazılarını gösteren her grubun tabi ki çatışma ve sorun yaratmaya gebe ya da tehlikeli olduğu söylenemez. Bu tür bazı özellikleri başka tür topluluklarda da görebiliriz. Bu özelliklerden ne kadar çoğu bir grup için geçerliyse, tehlikelilik oranı o kadar artar. Bir grup için geçerli olan özellikler bir profil oluşturuyor ise o zaman yıkıcı türde bir ibadet veya inanıştan söz edilebilir.

Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

İlgili Terimler :