- Hoşgeldiniz

KAYITLI ÜYE GİRİŞİ

YENİ ÜYELİK

ÖNE ÇIKAN HABERLER

Kavram Analizleri ve Öğretimi

Kavram Analizleri ve Öğretimi sitemize 08 Nisan 2021 tarihinde eklenmiş ve 0 kişi tarafından ziyaret edilmiş.

KAVRAM ANALİZLERİ ve ÖĞRETİMİ

Sezgin KARTAL

GİRİŞ…

  • Kavram ve eşleme düzeylerinin gelişiminden önce çocuğun yada bebeğin eşleme becerilerinin gelişmesi gerekir. ,
  • Örneğin çocuk yiyeceği oyuncaklarla karıştırmamalı,
  • Yada muzu yerken ayakkabıyı ağzına almamalı.
  • Çocuğun bunu sözel olarak ifade etmesine gerek yoktur.
  • Al bunu ye denildiğinde terliği yememesi gerekiyor. Kavramlaştırma.
  • O zaman önce gelişimsel olarak analiz edilmesi gerekir.
  • Önce sözcük tekrarı yapılır. Ama sözel çıktısı yoksa- iyi değilse göster ile başlarız.
  • Göster-göster
  • Sonra sembolü söylemeye başlarız. Bana bardağı ver
  • Sonra soru sormaya başlarız.
  • Bu ne?

KAVRAM nedir?

  • Kavram, bireylerin ortak tepki vermesine yol açan ilişkili uyaranlardır.

 

Kavram analizi NEDEN yapılır?

  • Performans belirleme için,
  • Öğretim için,

            belirlenen uzun dönemli öğretim amacıyla ilişkili kısa dönemli amaçların belirlenmesi amacıyla da yapılabilir.

  • öğretim sonunda değerlendirme amacıyla

 

KAVRAM ANALİZİ

  • Kavramın tüm ilişkili ve ilişkisiz niteliklerinin,
  • taksonomik düzeyinin
  • ve kurallarının belirlenerek,

tüm ilişkili niteliklerin ayırt edilmesini ve kurallarının anlaşılmasını sağlamak için yapılacak uygulamanın aşamalandırılmasıdır.

Bilişsel gelişime paralel olarak KAVRAM ANALİZİ

Şekil kavramı öğretirken önce çocuğa,

  • söylediğimiz şeklin adını tekrar ettirme (sözel bilgi)
  • adını söylediğimiz şekli göstermesini isteme (ayırt etme)
  • gösterdiğimiz şeklin adını söyleme (kavram öğrenme) şeklinde

aşamalandırılmış öğretim uygulamalarına yer vermemiz gerekmektedir.

Çünkü bir önceki öğrenme düzeyi bir sonraki için önkoşul niteliği taşımaktadır.

Bir kavramın ne düzeyde öğrenildiği,

öğrenme sürecindeki aşamalara göre değerlendirilir.

  • Edinim aşaması, bireyin daha önce sahip olmadığı bir kavramı belli doğrulukta ayırt edebilmesidir.
  • Akıcılık düzeyi ise edindiği kavramı öğretildiği bağlamda hemen kullanabilmesidir.
  • Kalıcılık ise, kavramın öğretimi sona erdikten sonra kavramın öğretilen bağlamlarda kullanımının sürmesidir. Bunun için kavramla ilişkili kuralların öğrenilmesi gereklidir.
  • Genelleme, bireyin öğretim koşulları dışında benzer bağlamlarda öğrendiği kavramı kullanabilmesidir.

öğrenme sürecindeki aşamalara göre KAVRAM ANALİZİ

‘Verilen nesneleri boyutlarına göre eşleştirme’ davranışı için

  • edinim düzeyinde, ‘eline verilen nesneyi önüne konan dört farklı büyüklükteki nesneden aynı olanın önüne koyar’
  • akıcılık düzeyinde, ‘eline verilen nesneyi 5 sn içerisinde önüne konan dört farklı büyüklükteki nesneden aynı olanın önüne koyar’
  • kalıcılık aşamasında, ‘öğretimden bir ve üç hafta sonra eline verilen nesneyi 5 sn içerisinde önüne konan dört farklı büyüklükteki nesneden aynı olanın önüne koyar’
  • genelleme aşamasında, ‘eline verilen nesne ile aynı büyüklükte bir oyuncağı önüne konan oyuncaklar arasından bulup gösterir’ şeklinde analiz ederek öğretmek mümkündür.

 

 


Kavramın İlişkili (Ayırıcı) ve İlişkisiz (Ayırıcı Olmayan) Nitelikleri:

  • Kavramın ilişkili (ayırıcı) nitelikleri, kavramın yapısında vardır ve kavramı tanımlar.

            İlişkili nitelikler, kavramın benzer özelliklerinin oluşturulmasında yardımcı olur.

             Örneğin, “kare” kavramının ilişkili niteliği, karenin şeklidir. Her 4 eşit kenarı olan şekil karedir.

  • Kavramın ilişkisiz (ayırıcı olmayan) nitelikleri ise, kavramın yapısında vardır ve kavramı tanımlamaz.
  • İlişkisiz nitelikler, kavramın örneklerinin farklı olmasını sağlar.
  • Örneğin, “kare” kavramının ilişkisiz niteliği, karenin kağıttan kesilmiş olması, büyük ya da küçük olması, kumaştan yapılmış olması vb.dir. Her kağıt, küçük kağıt kare değildir.

  • Analiz yapılırken kavramın ilişkili ve ilişkisiz niteliklerini ayırmak güçleştikçe, kavramın çocuk tarafından öğrenmesinin de güçleşeceği düşünülmelidir.
  • İlişkisiz niteliklerin somut örneklerinin sunulması kavramın öğrenilmesini kolaylaştırır.
  • Kavram analiz edilirken ilişkisiz niteliklerin iyi belirlenmesi ve somutlaştırılması önem taşımaktadır
  • Kavram: Sarı
  • İlişkili (Ayırıcı) Nitelik: Rengi
  • İlişkisiz (Ayırıcı Olmayan) Nitelik: Sarı kare, sarı lego, sarı kumaş, sarı mandal

  • Kavram: 3 tane
  • İlişkili (Ayırıcı) Nitelik: Sayılan, görülen nesnenin üç tane olması
  • İlişkisiz (Ayırıcı Olmayan) Nitelik: Üç tane elma, üç tane kalem, üç tane bardak olması

 

Kavramın Taksonomik Düzeyi:

  • Taksonomi, aşamalı sınıflama sistemidir.
  • Taksonomik düzey, bir kavramın hangi sayıda kavramı içerdiğini ifade etmektedir. Bir başka deyişle kavramın güçlük düzeyinin bir ifadesidir.
  • Kavramın taksonomik düzeyinin yüksek olması karmaşık bilgi düzeyinde olduğunu gösterir.
  • Hayvan, evcil hayvan ve köpek kavramları aynı kavram hiyerarşisinin üyeleridir.
  • Taksonomik düzey bakımından hayvan en üst, köpek ise en alt düzeydedir.

Kavramın Taksonomik Düzeyi:

  • Kavram: Hayvan
  • İlişkili (Ayırıcı) Nitelik: Canlı olması (beslenmesi, doğması, büyümesi ve ölmesi) ve hareket edebilmesi.
  • İlişkisiz (Ayırıcı Olmayan) Nitelik: Kedi, köpek, at, vb.
  • Kavram: Evcil hayvan
  • İlişkili (Ayırıcı) Nitelik: Evde yaşaması, evden beslenmesi, eğitimli olması, insanlara alışkın olması.
  • İlişkisiz (Ayırıcı Olmayan) Nitelik: Kuyruk sallaması, ses çıkarması, kafeste yaşaması ve köpek, balık, kuş ya da kedi vb. olması.
  • Kavram: Köpek
  • İlişkili (Ayırıcı) Nitelik: Havlaması, koklaması, kuyruk sallaması
  • İlişkisiz (Ayırıcı Olmayan) Nitelik: Küçük ya da büyük olması, Av köpeği, Çoban köpeği ya da Kangal olması vb.
  • Köpek kavramının ilişkili nitelikleri havlaması, koku alması ve kuyruğunu sallamasıdır.
  • Köpekler için ortak olan bu özelliklerin tüm evcil hayvanlar için ortak olmaması nedeniyle, bu özellikler evcil hayvanlar kavramının ilişkisiz niteliklerini

Kavramın Sunulmasına İlişkin Özellikler

  • Kavramın Olumlu ve Olumsuz Örnekleri:
  • Olumlu örnekler, kavramı örnekler.
  • Olumsuz örnekler ise, kavrama örnek olmayanları örnekler.
  • Kavram: Meyve
  • Olumlu Örnekler: Elma, muz, karpuz, erik (meyve örnekleri)
  • Olumsuz Örnekler: Papağan, masa, resim, patlıcan (meyve olmayan örnekler)
  • Kavramın olumlu ve olumsuz örneklerini olabildiğince somutlaştırmak öğrenmeyi kolaylaştıracaktır.

 

Kavram Öğretiminde Dikkat Edilecek Noktalar:

  • Öğretilecek kavramlar her ne kadar birbirine anlam olarak çok yakın olsalar da her bir kavram tek tek öğretilmelidir.
  • Kavramlar öğretilirken kullanılacak araçlar öğrencinin bildiği, tanıdığı araçlar olmalıdır. Öğrencinin adını ve işlevini bilmediği araçlar kullanılmamaya çalışılmalıdır. Araçlar, mümkünse sınıf içinden temin edilebilir olmalıdır. Olumsuz örnekler de öğrencinin bildiği nesneler arasından seçilebilirse iyi olur.

 

Kavram Öğretiminde Dikkat Edilecek Noktalar:

  • Kavramın öğretimi sırasında öğrenci demostrasyonun bir parçası haline getirilmemelidir.

Örneğin, “altında” kavramının sunumu sırasında, öğrenciyi masanın altına oturtarak sunu yapıldığında, öğrenci kendi bulunduğu yeri karşıdan göremeyecek ve de ilgisi başka yönlere kayacaktır.

  • Kavram sunusu sırasında farklı nesnelere yer vererek sunu yapılmalıdır. Yalnızca bir çeşit araçla sunum yapılması, yanlış öğretilmesine neden olabilmektedir.

Örneğin “üstünde” kavramını öğretirken sadece bir masa ve toptan yararlanılırsa, öğrenci de “üstünde” kavramı ile top ya da masa arasında bir bağlantı kurma riski ortaya çıkacaktır.

 

Kavram Çeşitleri ve Örnekleri

  • Yer Bildiren Kavramlar (Konum Kavramları):
  • Üstünde-altında, arasında, içinde-dışında, sağında-solunda, önünde-arkasında, yanında, yakında-uzakta, ilk-son, gibi.
  • Zıtlık Bildiren Kavramlar:
  • Sıcak-soğuk, açık-kapalı, temiz-kirli, yumuşak-sert gibi.
  • Miktar Kavramları:
  • Az-çok, ağır-hafif, dolu-boş, bütün-yarım-çeyrek gibi.
  • Niteleme Kavramları:
  • Uzun-kısa, kalın-ince, büyük-küçük gibi.
  • Karşılaştırmalı Kavramlar:
  • Daha geniş, daha büyük, daha ağır gibi.
  1. Eylem Bildiren Kavramlar:
  • Gel, koş, al, ver, doldur, boşalt, getir, at, fırlat, vur, yerleştir, kes, yırt, atla, oyna, bırak, kalk, otur, git, yürü, dur, gibi.
  • En Üst Dereceyi Bildiren Kavramlar:
  • En geniş, en büyük, en ağır gibi.
  • Renk Kavramları:
  • Kırmızı, sarı, mavi, yeşil, siyah, beyaz, kahverengi gibi.
  • Ad Bildiren Kavramlar:
  • (a) Genel Kavramlar: Yiyecek, içecek, giyecek, bitkiler, hayvanlar, oyuncak, mobilya, geometrik şekiller, gibi.
  • (b) Belirgin Kavramlar: Et, portakal, araba, erkek, sandalye, masa, gömlek, daire, gibi.
  • (c) En Belirgin: Selpak, Hürriyet, Tofaş, tavuk gibi.

Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

İlgili Terimler :