- Hoşgeldiniz

KAYITLI ÜYE GİRİŞİ

YENİ ÜYELİK

ÖNE ÇIKAN HABERLER

Gelişim ve Gelişim Dönemleri

Gelişim ve Gelişim Dönemleri sitemize 23 Mart 2021 tarihinde eklenmiş ve 0 kişi tarafından ziyaret edilmiş.

GELİŞİM ve GELİŞİM DÖNEMLERİ

 

 

            Gelişim, büyüme ve olgunlaşma kavramlarından farklı bir kavramdır. Büyüme, fiziksel özellikler için kullanılır ve vücudun boy ve ağırlıkça artışını gösterir. Yani bedende meydana gelen sayısal değişiklikleri içermektedir. Olgunlaşma, bireyin herhangi bir çaba harcamaksızın doğuştan getirdiği özelliklerinin zaman içinde kendiliğinden ortaya çıkmasıdır. Gelişim ise, döllenme anından başlayarak yaşamın sonuna kadar bireyin geçirmiş olduğu değişiklikleri açıklayan bir süreçtir. Gelişimi sağlayan çevresel ve kalıtsal etkiler, döllenme anından başlayarak yaşamın sonuna kadar etkilerini devam ettirir.

            Bireyin gelişim süreci içinde geçirdiği değişiklikler 3 şekilde ortaya çıkar. Bireyin mevcut durumunun önceki durumu ile karşılaştırıldığında daha kötü bir duruma geçmesi gerileme; herhangi bir değişiklik gerçekleşmemişse duraklama, daha iyi bir duruma geçiş söz konusu ise de gelişme kavramlarıyla açıklanır.

            Bireyin gelişiminde bireysel farklılıklar bulunmaktadır. Bunun nedenleri olarak genetik ve çevresel faktörler sayılabilir. Ancak, gelişim süreci içinde belli dönemlerde bireylerde ortak olan eğilim ve davranış kalıpları bulunmaktadır. Bu noktada da gelişim belli dönemlere ayrılmıştır. Bunlar;

  1. Bebeklik dönemi (0-2 yaşlar)
  2. İlk çocukluk dönemi ( 2-6 yaşlar)
  3. Son çocukluk dönemi ( 6-11/13 yaşlar)
  4. Ergenlik dönemi ( 11/13-20 yaşlar)

Her gelişim döneminde bireylerin yerine getirmesi gereken gelişim görevleri bulunmaktadır. Birey biyolojik olarak içinde bulunduğu döneme ait gelişim görevlerini yerine getirmeye hazır bulunmaktadır. Ancak gelişim dönemi görevlerini birbirinden kesin sınırlarla ayıramayız. Bir gelişim döneminde kazanılması gereken bir görev bir sonraki gelişim döneminde de kazanılabilir.  Ya da bir dönemdeki olumsuz gelişmeler bir sonraki dönemdeki gelişmeyi bozabilir. Her gelişim görevinin başarıyla tamamlanması bireyi hem mutlu hem de uyumlu yapmakta, hem de ileride karşılaşacağı ve başarması zorunlu olan yeni ve karmaşık gelişim görevleri için kendine güven ve umutla bakmasını sağlar. Onu yeni başarılara götürür ve böylece kişiliğin sağlıklı bir biçimde gelişmesini sağlar.

Her anne ve babanın çocuğunun içinde bulunduğu gelişim döneminin özelliklerini bilmesi önemlidir. Çünkü bu şekilde çocuk aile iletişiminin dengeli olması sağlar. Ayrıca gösterilen özelliğin normal olup olmadığını belirlemede ve yapılması gerekenler konusunda bilinçli olmaya yardımcı olur.

4 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİM DÖNEMİ ÖZELLİKLERİ

 

BEDENSEL VE MOTOR GELİŞİM

 

Bedensel gelişim, boy ve kilo artışını, bedeni oluşturan tüm organların gelişimini, kas, kemik ve tüm sistemlerin gelişimini ifade eder. Motor gelişim de çocuğun hareket gelişimi ile ilgili becerilerini ifade eder. Fiziksel gelişimle da yakından ilişkilidir. (Baş, omuz, kollar, gövde, bacaklar, ayaklar)

4 yaş çocuğu hareketleri üzerinde daha iyi denetim kurmaya başlar; hareketlerinde daha dengeli ve uyumludur.

Bu yaşta öz bakım becerilerinin de geliştiği gözlenir. Kendi başına yemek yerken kaşığı, çatalı ustaca kullanır. Ellerini yıkayıp kurulayabilir, dişlerini fırçalar, giysilerini kendisini çıkarıp ve giyebilir. Arka düğmelerinin iliklenmesinde ayakkabı veya giysi bağlarını bağlamada yardıma ihtiyaç duyabilir. Kalem, kağıt, fırça ve boyaları daha ustalıkla kullanmaya başlar.

Anne baba olarak onun bedensel ve motor gelişimini desteklemek için küçük kas gelişimine yardımcı olmak için kesme, boyama, yapıştırma etkinlikleri yapabilirsiniz. Özbakım becerilerinin gelişimi için fırsat verin. Başarısız olduğu becerilerde onu zorlamayın ancak cesaretlendirin. Günlük yaşamla ilgili işlerde sorumluluk verin.

ZİHİNSEL ve DİL GELİŞİMİ

Bilişsel gelişim, çevre ile etkileşimi sağlayan, bilginin edinilip kullanılmasına yardım ederek dış dünyayı algılamaya yarayan, bilginin saklanması, yorumlanması, yeniden düzenlenmesi, değerlendirilmesi ve kullanılmasını ifade eden bir süreçtir. Düşünme ve kavrama sisteminde ortaya çıkan değişiklikleri içerir. Zeka, algı, kavram oluşturma, bellek, hatırlama gücü, akıl yürütme, problem çözme, yaratıcılık gibi kavramlar bilişsel gelişimle açıklanır.

Zihinsel gelişim birbirini izleyen dört dönem içinde ortaya çıkmaktadır. Bu dönemler;

  1. Duygu-hareket dönemi (doğum-2 yaş) : Bu dönem içinde bebekler duyguları ve motor faaliyetleri yoluyla dış dünyayla ilişki kurarlar. Zihinsel düşünme ya da anlama anlamında bilmez ya da düşünmez. Daha çok duygu-hareket eylemleriyle tutarlı ve akla yakın yollarla çevresinin değişik yönleri üzerinde yapığı işlemlerle bilir ve düşünür.
  2. İşlem öncesi dönem (2-6 ya da 7 yaşlar) : Bu dönemdeki çocukla ben-merkezci bir düşünce yapısına sahiptirler. Mantıklı düşünme işlevi henüz gelişmemiş olduğundan, çocuklar nesnelerin görüntülerinin etkisi altında kalırlar. Henüz yer kavramı gelişmemiştir. Tek yönlü bir mantık işletirler. Hayal dünyaları oldukça geniştir.
  1. Somut işlemler dönemi (7- 11 ya da 12 yaşlar) :
  2. Soyut işlemler dönemi : (12 yaş ve üzeri) : Soyut işlemlere ulaşan ergenler varsayımlar kurabilir, mantıksal sonuçlar çıkarabilir ve ister somut ister soyut biçimde sunulsun, karmaşık sorunları sistemli biçimde çözebilirler.

Bu dönemde çocuk benmerkezci bir yapıya sahiptir. Kendisini başkasının yerine koyarak olayları değerlendiremediği için sahip olduğu bilgileri herkesin bildiğini düşünür. Oyun oynarken arkadaşlarıyla birlikte oynamak yerine, bir arada fakat kendi istediği gibi oynamayı tercih eder.

Çocuklar nesnelerin görüntüsünün etkisi altındadır. Mantıksal düşünme işlemi gelişmemiştir. Nesnelerin de canlı olduklarını düşünür.

4 yaşında ana renkleri bilir. Büyüklük, sayı ve şekille ilgili bazı kavramları anlar. Kendine ait kişisel bilgileri sorulduğunda söyleyebilir (ad, soyad, yaş gibi.)

Dikkat süresi bu çocuğun biraz daha uzar. Bir yerde 15-20 dakikadan fazla kalırsa sıkılır, ancak sevdiği, ilgilendiği etkinliklerde daha uzun süre harcayabilir.

Dil gelişimi, zihinsel gelişimin bir parçasıdır. Çocuğun doğuştan getirdiği bir yetenektir. Çocuğun konuşması geliştikçe kendini kontrol yeteneği de artar. Davranışlarını düzenlemede ve başkalarını etkilemede sözcüklerin gücünü keşfeder.

4 yaşında dil bilgisi kurallarına uygun anlaşılır cümleler kurar. Cümleleri kısadır. Konuşması karşısındakiler tarafından anlaşılabilir. Çevresindekilere sürekli olarak sorular sorar. Soruları neden, nasıl, ne zaman? gibi daha ayrıntılı yanıt gerektiren özelliklerdir. Bu çevresini tanıma ve öğrenme isteğinden kaynaklanır.

Basit düzeydeki tekerlemeleri, şiirleri, şarkıları öğrenmekten ve tekrar etmekten hoşlanır. Öykü dinlemeyi ve anlatmayı sever. Şakalardan, fıkralardan zevk alır, uygunsuz sözlerden ifadelerden ve argodan hoşlanır.

Bu yaşta anne baba olarak çocuğun zihinsel ve dil gelişimini desteklemek için; sorduğu sorulara çocuğun anlayabileceği şekilde cevap verilmesi onun öğrenme ve çevresini tanıma isteğinin pekişmesi için önemlidir. Onunla konuşurken nesnelerin adını söylemek, kitap okumak onun dil gelişimini destekler. Uygun dinleme becerisinin gelişimi için önce iyi bir model olmak önemlidir. Dinlediği öyküler ya da okuduğu kitaplarla ilgili sorular sorun. Resimlere bakarak öykü anlatmasını isteyin. Onunla sadece televizyon ve bilgisayar karşısında iletişim kurmayın. Bunun yerine, yürüyüş, spor, oyun, sinema, tiyatro, çevre gezileri gibi etkinliklere zaman ayırın. Duygu, düşünce ve gereksinimlerini ifade edebilmesi için fırsat verin.

 

 

SOSYAL VE DUYGUSAL GELİŞİM

Sosyal gelişim, çocuğun içinde yaşadığı topluma uyum sağlama sürecidir. Bireyin toplumun kültürünü ve kendisinin toplumdaki rolünü bilmesi ve toplumla bütünleşmesi sosyal gelişimi ifade eder. Çocuğun ilk sosyal çevresi ailesidir. İnsanlarla nasıl ilişki kuracağının ilk deneyimlerini ailesi ile yaşar. Bu etkileşim, daha sonra diğer yetişkinler ve arkadaş ilişkileriyle devam eder. Sosyalleşme öğrenme sonucu gerçekleşir. İçinde yaşadığı toplumun tüm yönlerini tanıması esastır.

Duygusal gelişim, sosyal gelişimle çok yakından ilişkilidir. Duygusal gelişim bireyin kendine dönük yönünü, sosyal gelişim ise toplumla ilgili yönünü ifade eder. Bireyin duygusal gelişimi ne kadar sağlıklı ise sosyal gelişimi de bundan o kadar olumlu yönde etkilenir. Çünkü birey kendi özelliklerinin ve duygularının farkında olduğu oranda başkalarının da özelliklerine karşı duyarlı olabilir.

Benlik gelişimi :

            Benlik, bireyin fiziksel ve sosyal çevresiyle olan etkileşimleri sonucu kazandığı birtakım kişisel duygu, değer ve kavramlar sistemidir.

            Benlik kavramı, bireyin zihinsel ve fiziksel özelliklerinin toplamı ve sahip olduğu bütün bu özelliklere ilişkin kendini değerlendirmesi olarak tanımlanabilir. Benlik kavramı, bir bireyin kendini algılama şekli, kim ve ne olduğuna, kimliğine ilişkin düşüncesidir. Başka bir deyişle, kendisi hakkındaki duygu ve düşünceleri ve kendisi için önemli olan şekillerde başarılı olma yetisidir. Benlik kavramı bir çocuğun sadece kendini algılamaları ile değil, hayatındaki diğer önemli insanların (ana-babası, öğretmenleri, arkadaşları vs.) hakkındaki düşüncelerinden ve ona karşı olan davranışlarından da etkilenir. Yetişkinler, çocukların henüz gelişme aşamasında olduklarını anlamaya çalışarak ve fırsat tanıyarak onlara yardımcı olabilirler. Ana-babalar çocuklarıyla ilgili beklentilerinde gerçekçi olarak bir şey becerdiklerinde onlara gülümseyerek, okşayarak veya aferin diyerek çocukların benlik gelişimini olumlu biçimde etkileyebilirler.

 

4 yaş çocuğu kuralları fark etmeye başlar. Başkalarının hak ve isteklerinin olduğunu görür. Beklemeyi öğrenmeye başlar. İsteklerinin anında yerine getirilmemesini anlayışla karşılamayı öğrenmeye başlar.

İlgisi yetişkinden arkadaşlarına yönelmiştir. Kendisiyle oynayabilecek bir ya da iki arkadaşını seçer. Oyunları öncesine göre biraz daha uzun sürelidir. Oyun grupları hala çok kolay dağılabilecek niteliktedir. Zaman zaman arkadaş gruplarında çatışmalar da yaşanabilmektedir. Oyun gruplarında istekleri yerine getirilmediği zaman kavga edebilir. Ancak ortaya çıkan çatışmalarla çocuk, arkadaşlarının isteklerine uymayı ve kendi isteklerinden fedakârlıkta bulunmayı öğrenmeye başlar. Kavga etmek yerine sözcükleri kullanarak tartışmanın gereğini anlar. Paylaşma, işbirliği ve oyunda sıra bekleme anlayışı gelişmeye başlar. Sıkıntı içindeki oyun arkadaşlarının duygularını anlamaya ve paylaşmaya çabalar.

Cinsiyetinin farkındadır. Önceleri karşı cinsle de oynarken zamanla sosyal baskı nedeniyle kendisine uygun oyunlar oynamayı öğrenir.

Hayal gücü geliştiği için hayali arkadaşları olabilir.

Yetişkinlerle kurduğu ilişkide onların davranışlarını taklit eder. Duyduğu ve gördüğü iyi-kötü her şeyi yapar. İsteklerine karşı gelindiğinde bu yaş çocuğu yetişkinlerle bazen kaba üslupla konuşabilir.

            Bu yaş çocuğu kardeşlerine ilgi gösterir, sevgiyle yaklaşır. Paylaşma ve gelişir.

            Bu yaş çocuğu başladığı işi yarım bırakır.

            Bu yaş çocuğu çok açık sözlüdür. Hoşlandığı ya da hoşlanmadığı bir şeyi rahatlıkla söyleyebilir. Öğrendiği kelimeleri basit anlamlarına göre değerlendirir.

Bu yaşta anne baba olarak çocuğun sosyal duygusal gelişimini desteklemek için; çocuğunuzla sağlıklı bir iletişim kurun. Kendini ifade etmesi konusunda ona fırsat verin. Çeşitli durumlarla ilgili ne hissettiğini, nedenini, ne yapmak istediğini onunla konuşun. Sosyal deneyimler kazanması için ona ortam hazırlayın. Sorumluluk alma konusunda onu cesaretlendirin ve destekleyin. Farklı ortamların kendine özgü bazı kurallarının olduğunu fark etmesine yardımcı olun.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

T.C

ANKARA VALİLİĞİ

ANKARA ÖZEL TEVFİK FİKRET ANAOKULU MÜDÜRLÜĞÜ

REHBERLİK SERVİSİ

 

4 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİM DÖNEMİ ÖZELLİKLERİ

 

BEDENSEL ve ZİHİNSEL GELİŞİM

 

  • 4 yaş çocuğu hareketleri üzerinde daha iyi denetim kurmaya başlar; hareketlerinde daha dengeli ve uyumludur.
  • Bu yaşta öz bakım becerilerinin de geliştiği gözlenir. Kendi başına yemek yerken kaşığı, çatalı ustaca kullanır. Ellerini yıkayıp kurulayabilir, dişlerini fırçalar, giysilerini kendisini çıkarıp ve giyebilir. Arka düğmelerinin iliklenmesinde ayakkabı veya giysi bağlarını bağlamada yardıma ihtiyaç duyabilir. Kalem, kağıt, fırça ve boyaları daha ustalıkla kullanmaya başlar.
  • Bu dönemde çocuk benmerkezci bir yapıya sahiptir. Kendisini başkasının yerine koyarak olayları değerlendiremediği için sahip olduğu bilgileri herkesin bildiğini düşünür. Oyun oynarken arkadaşlarıyla birlikte oynamak yerine, bir arada fakat kendi istediği gibi oynamayı tercih eder.
  • Çocuklar nesnelerin görüntüsünün etkisi altındadır. Mantıksal düşünme işlemi gelişmemiştir. Nesnelerin de canlı olduklarını düşünür.
  • 4 yaşında ana renkleri bilir. Büyüklük, sayı ve şekille ilgili bazı kavramları anlar. Kendine ait kişisel bilgileri sorulduğunda söyleyebilir (ad, soyad, yaş gibi.)
  • Dikkat süresi bu çocuğun biraz daha uzar. Bir yerde 15-20 dakikadan fazla kalırsa sıkılır, ancak sevdiği, ilgilendiği etkinliklerde daha uzun süre harcayabilir.
  • 4 yaşında dil bilgisi kurallarına uygun anlaşılır cümleler kurar. Cümleleri kısadır. Konuşması karşısındakiler tarafından anlaşılabilir. Çevresindekilere sürekli olarak sorular sorar. Soruları neden, nasıl, ne zaman? gibi daha ayrıntılı yanıt gerektiren özelliklerdir. Bu çevresini tanıma ve öğrenme isteğinden kaynaklanır.
  • Basit düzeydeki tekerlemeleri, şiirleri, şarkıları öğrenmekten ve tekrar etmekten hoşlanır. Öykü dinlemeyi ve anlatmayı sever. Şakalardan, fıkralardan zevk alır, uygunsuz sözlerden ifadelerden ve argodan hoşlanır.

 

SOSYAL ve DUYGUSAL GELİŞİM

 

  • 4 yaş çocuğu kuralları fark etmeye başlar. Başkalarının hak ve isteklerinin olduğunu görür. Beklemeyi öğrenmeye başlar. İsteklerinin anında yerine getirilmemesini anlayışla karşılamayı öğrenmeye başlar.
  • İlgisi yetişkinden arkadaşlarına yönelmiştir. Kendisiyle oynayabilecek bir ya da iki arkadaşını seçer. Oyunları öncesine göre biraz daha uzun sürelidir. Oyun grupları hala çok kolay dağılabilecek niteliktedir. Zaman zaman arkadaş gruplarında çatışmalar da yaşanabilmektedir. Oyun gruplarında istekleri yerine getirilmediği zaman kavga edebilir. Ancak ortaya çıkan çatışmalarla çocuk, arkadaşlarının isteklerine uymayı ve kendi isteklerinden fedakârlıkta bulunmayı öğrenmeye başlar. Kavga etmek yerine sözcükleri kullanarak tartışmanın gereğini anlar. Paylaşma, işbirliği ve oyunda sıra bekleme anlayışı gelişmeye başlar. Sıkıntı içindeki oyun arkadaşlarının duygularını anlamaya ve paylaşmaya çabalar.
  • Cinsiyetinin farkındadır. Önceleri karşı cinsle de oynarken zamanla sosyal baskı nedeniyle kendi cinsine uygun oyunlar oynamayı öğrenir.
  • Yetişkinlerle kurduğu ilişkide onların davranışlarını taklit eder. Duyduğu ve gördüğü iyi-kötü her şeyi yapar. İsteklerine karşı gelindiğinde bu yaş çocuğu yetişkinlerle bazen kaba üslupla konuşabilir.
  • Bu yaş çocuğu kardeşlerine ilgi gösterir, sevgiyle yaklaşır.
  • Başladığı işi yarım bırakır.
  • Bu yaş çocuğu çok açık sözlüdür. Hoşlandığı ya da hoşlanmadığı bir şeyi rahatlıkla söyleyebilir. Öğrendiği kelimeleri basit anlamlarına göre değerlendirir.

 

ÇOCUĞUNUZUN GELİŞİMİNE DESTEK OLMAK İÇİN ANNE BABA OLARAK YAPABİLECEKLERİNİZ

 

  • Özbakım becerilerinin gelişimi için fırsat verin.
  • Başarısız olduğu becerilerde onu zorlamayın ancak cesaretlendirin.
  • Günlük yaşamla ilgili işlerde sorumluluk verin. Onu bu konuda cesaretlendirin ve destekleyin.
  • Küçük kas gelişimine yardımcı olmak için kesme, boyama, yapıştırma etkinlikleri yapabilirsiniz.
  • Sorduğu sorulara çocuğun anlayabileceği şekilde cevap verin. Bu,onun öğrenme ve çevresini tanıma isteğinin pekişmesi için önemlidir. Onunla konuşurken nesnelerin adını söylemek, kitap okumak da onun dil gelişimini destekler.
  • Uygun dinleme becerisinin gelişimi için önce iyi bir model olmak önemlidir. Dinlediği öyküler ya da okuduğu kitaplarla ilgili sorular sorun. Resimlere bakarak öykü anlatmasını isteyin. Onunla sadece televizyon ve bilgisayar karşısında iletişim kurmayın. Bunun yerine, yürüyüş, spor, oyun, sinema, tiyatro, çevre gezileri gibi etkinliklere zaman ayırın.
  • Duygu, düşünce ve gereksinimlerini ifade edebilmesi için fırsat verin.
  • Çocuğunuzla sağlıklı bir iletişim kurun.
  • Çeşitli durumlarla ilgili ne hissettiğini, nedenini, ne yapmak istediğini onunla konuşun.
  • Sosyal deneyimler kazanması için ona ortam hazırlayın.

GELİŞİM ve GELİŞİM DÖNEMLERİ

 

 

            Gelişim, büyüme ve olgunlaşma kavramlarından farklı bir kavramdır. Büyüme, fiziksel özellikler için kullanılır ve vücudun boy ve ağırlıkça artışını gösterir. Yani bedende meydana gelen sayısal değişiklikleri içermektedir. Olgunlaşma, bireyin herhangi bir çaba harcamaksızın doğuştan getirdiği özelliklerinin zaman içinde kendiliğinden ortaya çıkmasıdır. Gelişim ise, döllenme anından başlayarak yaşamın sonuna kadar bireyin geçirmiş olduğu değişiklikleri açıklayan bir süreçtir. Gelişimi sağlayan çevresel ve kalıtsal etkiler, döllenme anından başlayarak yaşamın sonuna kadar etkilerini devam ettirir.

            Bireyin gelişim süreci içinde geçirdiği değişiklikler 3 şekilde ortaya çıkar. Bireyin mevcut durumunun önceki durumu ile karşılaştırıldığında daha kötü bir duruma geçmesi gerileme; herhangi bir değişiklik gerçekleşmemişse duraklama, daha iyi bir duruma geçiş söz konusu ise de gelişme kavramlarıyla açıklanır.

            Bireyin gelişiminde bireysel farklılıklar bulunmaktadır. Bunun nedenleri olarak genetik ve çevresel faktörler sayılabilir. Ancak, gelişim süreci içinde belli dönemlerde bireylerde ortak olan eğilim ve davranış kalıpları bulunmaktadır. Bu noktada da gelişim belli dönemlere ayrılmıştır. Bunlar;

  1. Bebeklik dönemi (0-2 yaşlar)
  2. İlk çocukluk dönemi ( 2-6 yaşlar)
  3. Son çocukluk dönemi ( 6-11/13 yaşlar)
  4. Ergenlik dönemi ( 11/13-20 yaşlar)

Her gelişim döneminde bireylerin yerine getirmesi gereken gelişim görevleri bulunmaktadır. Birey biyolojik olarak içinde bulunduğu döneme ait gelişim görevlerini yerine getirmeye hazır bulunmaktadır. Ancak gelişim dönemi görevlerini birbirinden kesin sınırlarla ayıramayız. Bir gelişim döneminde kazanılması gereken bir görev bir sonraki gelişim döneminde de kazanılabilir.  Ya da bir dönemdeki olumsuz gelişmeler bir sonraki dönemdeki gelişmeyi bozabilir. Her gelişim görevinin başarıyla tamamlanması bireyi hem mutlu hem de uyumlu yapmakta, hem de ileride karşılaşacağı ve başarması zorunlu olan yeni ve karmaşık gelişim görevleri için kendine güven ve umutla bakmasını sağlar. Onu yeni başarılara götürür ve böylece kişiliğin sağlıklı bir biçimde gelişmesini sağlar.

Her anne ve babanın çocuğunun içinde bulunduğu gelişim döneminin özelliklerini bilmesi önemlidir. Çünkü bu şekilde çocuk aile iletişiminin dengeli olması sağlar. Ayrıca gösterilen özelliğin normal olup olmadığını belirlemede ve yapılması gerekenler konusunda bilinçli olmaya yardımcı olur.

 

5 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİM DÖNEMİ ÖZELLİKLERİ

 

BEDENSEL VE MOTOR GELİŞİM

Bedensel gelişim, boy ve kilo artışını, bedeni oluşturan tüm organların gelişimini, kas, kemik ve tüm sistemlerin gelişimini ifade eder. Motor gelişim de çocuğun hareket gelişimi ile ilgili becerilerini ifade eder. Fiziksel gelişimle da yakından ilişkilidir. (Baş, omuz, kollar, gövde, bacaklar, ayaklar)

Bu yaşta kendi kendine yemek yeme, giyinme konularında iyice ustalaşır.

Koşma, atlama, sekme, sıçrama, bisiklet pedalını çevirme, takla atma gibi bedensel hareketleri kolaylıkla becerebilir. Parmak ucunda dengeli ve daha uzun yürür.

Küçük kaslarını da daha etkili kullanmaya başlar. Kesme, yapıştırma, boyama etkinliklerinden hoşlanır. Daire, kare, üçgen, dikdörtgen gibi geometrik şekilleri kopyalar. Adını soyadını yazabilir.

Anne baba olarak onun bedensel ve motor gelişimini desteklemek için; kesme, boyama, yapıştırma etkinlikleri yaparak küçük kas gelişimine yardımcı olun. Özbakım becerilerinin gelişimi için fırsat verin. Başarısız olduğu becerilerde onu zorlamayın ancak cesaretlendirin. Günlük yaşamla ilgili işlerde sorumluluk verin.

ZİHİNSEL ve DİL GELİŞİMİ

Bilişsel gelişim, çevre ile etkileşimi sağlayan, bilginin edinilip kullanılmasına yardım ederek dış dünyayı algılamaya yarayan, bilginin saklanması, yorumlanması, yeniden düzenlenmesi, değerlendirilmesi ve kullanılmasını ifade eden bir süreçtir. Düşünme ve kavrama sisteminde ortaya çıkan değişiklikleri içerir. Zeka, algı, kavram oluşturma, bellek, hatırlama gücü, akıl yürütme, problem çözme, yaratıcılık gibi kavramlar bilişsel gelişimle açıklanır.

Zihinsel gelişim birbirini izleyen dört dönem içinde ortaya çıkmaktadır. Bu dönemler;

  1. Duygu-hareket dönemi (doğum-2 yaş) : Bu dönem içinde bebekler duyguları ve motor faaliyetleri yoluyla dış dünyayla ilişki kurarlar. Zihinsel düşünme ya da anlama anlamında bilmez ya da düşünmez. Daha çok duygu-hareket eylemleriyle tutarlı ve akla yakın yollarla çevresinin değişik yönleri üzerinde yapığı işlemlerle bilir ve düşünür.
  2. İşlem öncesi dönem (2-6 ya da 7 yaşlar) : Bu dönemdeki çocukla ben-merkezci bir düşünce yapısına sahiptirler. Mantıklı düşünme işlevi henüz gelişmemiş olduğundan, çocuklar nesnelerin görüntülerinin etkisi altında kalırlar. Henüz yer kavramı gelişmemiştir. Tek yönlü bir mantık işletirler. Hayal dünyaları oldukça geniştir.
  3. Somut işlemler dönemi (7- 11 ya da 12 yaşlar) :
  4. Soyut işlemler dönemi : (12 yaş ve üzeri) : Soyut işlemlere ulaşan ergenler varsayımlar kurabilir, mantıksal sonuçlar çıkarabilir ve ister somut ister soyut biçimde sunulsun, karmaşık sorunları sistemli biçimde çözebilirler.

Bu dönemde çocuk benmerkezci bir yapıya sahiptir. Kendisini başkasının yerine koyarak olayları değerlendiremediği için sahip olduğu bilgileri herkesin bildiğini düşünür. Oyun oynarken arkadaşlarıyla birlikte oynamak yerine, bir arada fakat kendi istediği gibi oynamayı tercih eder.

5 yaşında günlük yaşamla ilgili bazı olaylar arasında neden sonuç ilişkileri kurabilir. Nesneler arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları ayırt edebilir. Renk, büyüklük, şekil, sayı kavramlarını anlayabilir. Nesnelerin konumunu söyleyebilir. (altında, üstünde, önünde, arkasında gibi)

Dil gelişimi, zihinsel gelişimin bir parçasıdır. Çocuğun doğuştan getirdiği bir yetenektir. Çocuğun konuşması geliştikçe kendini kontrol yeteneği de artar. Davranışlarını düzenlemede ve başkalarını etkilemede sözcüklerin gücünü keşfeder.

5 yaşında ifadesi daha akıcıdır ve dilbilgisi kurallarına daha uygun ifadeler içerir. Bu nedenle kişisel ve sosyal ilişkilerinin arttığı gözlenir. Konuşmalar uzun cümlelerden oluşmaya başlar. Söylemek istediklerini düşünerek söylemesi becerisi gelişmeye başlar. Neden, nasıl, ne zaman? gibi soruları sorar. Bu soruları artık bilgi edinmek amacıyla sormaya başlar. Olayları, duygu ve düşüncelerini belli bir sırada anlatabilir. Karar vermekten ve seçim yapmaktan hoşlanır. Kitaplara çok ilgilidir. Kendisine kitap okunduğunda ses ile kitaptaki semboller arasında ilişki kurar. Bu nedenle, kendisine aynı kitap okunduğunda hangi sayfada nelerin anlatılacağını bildiği için atlanan her şeyi kolayca fark edebilir ya da sanki kendisi okuyormuş gibi davranabilir.

Bu yaşta anne baba olarak çocuğun zihinsel ve dil gelişimini desteklemek için; sorduğu sorulara çocuğun anlayabileceği şekilde cevap verilmesi onun öğrenme ve çevresini tanıma isteğinin pekişmesi için önemlidir. Onunla konuşurken nesnelerin adını söylemek, kitap okumak onun dil gelişimini destekler. Uygun dinleme becerisinin gelişimi için önce iyi bir model olmak önemlidir. Dinlediği öyküler ya da okuduğu kitaplarla ilgili sorular sorun. Resimlere bakarak öykü anlatmasını isteyin. Onunla sadece televizyon ve bilgisayar karşısında iletişim kurmayın. Bunun yerine, yürüyüş, spor, oyun, sinema, tiyatro, çevre gezileri gibi etkinliklere zaman ayırın. Duygu, düşünce ve gereksinimlerini ifade edebilmesi için fırsat verin.

SOSYAL VE DUYGUSAL GELİŞİM

Sosyal gelişim, çocuğun içinde yaşadığı topluma uyum sağlama sürecidir. Bireyin toplumun kültürünü ve kendisinin toplumdaki rolünü bilmesi ve toplumla bütünleşmesi sosyal gelişimi ifade eder. Çocuğun ilk sosyal çevresi ailesidir. İnsanlarla nasıl ilişki kuracağının ilk deneyimlerini ailesi ile yaşar. Bu etkileşim, daha sonra diğer yetişkinler ve arkadaş ilişkileriyle devam eder. Sosyalleşme öğrenme sonucu gerçekleşir. İçinde yaşadığı toplumun tüm yönlerini tanıması esastır.

Duygusal gelişim, sosyal gelişimle çok yakından ilişkilidir. Duygusal gelişim bireyin kendine dönük yönünü, sosyal gelişim ise toplumla ilgili yönünü ifade eder. Bireyin duygusal gelişimi ne kadar sağlıklı ise sosyal gelişimi de bundan o kadar olumlu yönde etkilenir. Çünkü birey kendi özelliklerinin ve duygularının farkında olduğu oranda başkalarının da özelliklerine karşı duyarlı olabilir.

Benlik gelişimi :

            Benlik, bireyin fiziksel ve sosyal çevresiyle olan etkileşimleri sonucu kazandığı birtakım kişisel duygu, değer ve kavramlar sistemidir.

            Benlik kavramı, bireyin zihinsel ve fiziksel özelliklerinin toplamı ve sahip olduğu bütün bu özelliklere ilişkin kendini değerlendirmesi olarak tanımlanabilir. Benlik kavramı, bir bireyin kendini algılama şekli, kim ve ne olduğuna, kimliğine ilişkin düşüncesidir. Başka bir deyişle, kendisi hakkındaki duygu ve düşünceleri ve kendisi için önemli olan şekillerde başarılı olma yetisidir. Benlik kavramı bir çocuğun sadece kendini algılamaları ile değil, hayatındaki diğer önemli insanların (ana-babası, öğretmenleri, arkadaşları vs.) hakkındaki düşüncelerinden ve ona karşı olan davranışlarından da etkilenir. Yetişkinler, çocukların henüz gelişme aşamasında olduklarını anlamaya çalışarak ve fırsat tanıyarak onlara yardımcı olabilirler. Ana-babalar çocuklarıyla ilgili beklentilerinde gerçekçi olarak bir şey becerdiklerinde onlara gülümseyerek, okşayarak veya aferin diyerek çocukların benlik gelişimini olumlu biçimde etkileyebilirler.

 

5 yaş çocuğu daha bilgili ve olgun bir birey görünümündedir. 5 yaş çocuğu yaşadığı çevreye uyum göstermeyi başarılı bir kontrolle gerçekleştiren bir çocuktur. Bütün bu özellikleriyle 5 yaş çocuğu, yüksek derecede toplumsallaşmış bir birey görünümündedir.

İster oyunda ister ona verilen bir işte 5 yaş çocuğu başladığı işi bitirmeyi sever.

Arkadaşlarını kendisi seçer. Arkadaşlarıyla çoğunlukla işbirliği yapar; yetişkinler ve kendinden küçükler yerine yaşıtlarıyla birlikte olmaktan hoşlanır. Oyunda kurallara uyulması ve dürüst olunması gerektiğini anlar. Kendi başına ya da arkadaşlarıyla birlikte oynadığı evcilik oyunları ve dramatik oyunla her gün biraz daha gelişir. Grup oyunlarını tercih eder. 2-3 arkadaşıyla birlikte oynar. Küçükleri korur. Ev dışında daha mutlu olur. Çevresine karşı dostça bir yaklaşım içindedir. Sıkıntı içinde olan arkadaşlarının duygularını paylaşmaya, onları rahatlatmaya çalışır.

Yeteneklerinden en iyi biçimde yararlanmak ister; hak ettiği sorumluluk ve ödüllere biraz olsun sahip olmaktan hoşlanır.

Daha çabuk karar verir. Dikkatlidir. Kendi kendini eleştirir, kendine güveni de vardır.

Kendine ilişkin düşünceleriyle ailesine, okula ve topluma uyumu belirgin bir biçimde artmıştır. Ne kendisi, ne de çevresiyle çelişki halindedir. Kritik durumlarda soğukkanlı olmayı başarır. Güven duygusu ve soğukkanlılık 5 yaş çocuğunun övülecek yapısını açıklar.

Söylenenlere inanır ve uyar, belleği güçlüdür.

Daha aklı başında ve bağımsızdır. Daha kontrollü ve duyarlı bir yaklaşım içindedir.

Düzenli ve temiz olması gerektiğini kavrayabilir, yine de sürekli hatırlatılmalıdır.

Ev içinde ve ev dışında, her türlü oyun malzemesiyle sürekli bir şeyler tasarlayıp oluşturarak tüm yaratıcılığını sergiler.

Kendisinden daha küçük çocuklara ve hayvanlara (ev hayvanları) karşı sevecen ve koruyucu bir yaklaşım içindedir.

Hayalle gerçeği birbirinden ayırt etmeye başlar.

Bu yaşın en belirgin özelliklerinden biri, toplumun isteklerine uygun davranmaktır.

Bu yaşta anne baba olarak çocuğun sosyal duygusal gelişimini desteklemek için; çocuğunuzla sağlıklı bir iletişim kurun. Kendini ifade etmesi konusunda ona fırsat verin. Çeşitli durumlarla ilgili ne hissettiğini, nedenini, ne yapmak istediğini onunla konuşun. Sosyal deneyimler kazanması için ona ortam hazırlayın. Sorumluluk alma konusunda onu cesaretlendirin ve destekleyin.

T.C

ANKARA VALİLİĞİ

ANKARA ÖZEL TEVFİK FİKRET ANAOKULU MÜDÜRLÜĞÜ

REHBERLİK SERVİSİ

 

5 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİM DÖNEMİ ÖZELLİKLERİ

 

BEDENSEL ve ZİHİNSEL GELİŞİM

  • Bu yaşta kendi kendine yemek yeme, giyinme konularında iyice ustalaşır.
  • Koşma, atlama, sekme, sıçrama, bisiklet pedalını çevirme, takla atma gibi bedensel hareketleri kolaylıkla becerebilir. Parmak ucunda dengeli ve daha uzun yürür.
  • Küçük kaslarını da daha etkili kullanmaya başlar. Kesme, yapıştırma, boyama etkinliklerinden hoşlanır. Daire, kare, üçgen, dikdörtgen gibi geometrik şekilleri kopyalar. Adını soyadını yazabilir.
  • Bu dönemde çocuk benmerkezci bir yapıya sahiptir. Kendisini başkasının yerine koyarak olayları değerlendiremediği için sahip olduğu bilgileri herkesin bildiğini düşünür.
  • 5 yaşında günlük yaşamla ilgili bazı olaylar arasında neden sonuç ilişkileri kurabilir. Nesneler arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları ayırt edebilir. Renk, büyüklük, şekil, sayı kavramlarını anlayabilir. Nesnelerin konumunu söyleyebilir (altında, üstünde, önünde, arkasında gibi).
  • İfadesi daha akıcıdır ve dilbilgisi kurallarına daha uygun ifadeler içerir. Bu nedenle kişisel ve sosyal ilişkilerinin arttığı gözlenir. Konuşmaları uzun cümlelerden oluşmaya başlar. Söylemek istediklerini düşünerek söyleme becerisi gelişmeye başlar.
  • Neden, nasıl, ne zaman? gibi soruları sorar. Bu soruları artık bilgi edinmek amacıyla sormaya başlar.
  • Olayları, duygu ve düşüncelerini belli bir sırada anlatabilir.
  • Karar vermekten ve seçim yapmaktan hoşlanır.
  • Kitaplara çok ilgilidir. Kendisine kitap okunduğunda ses ile kitaptaki semboller arasında ilişki kurar. Bu nedenle, kendisine aynı kitap okunduğunda hangi sayfada nelerin anlatılacağını bildiği için atlanan her şeyi kolayca fark edebilir ya da sanki kendisi okuyormuş gibi davranabilir.

SOSYAL VE DUYGUSAL GELİŞİM

 

  • 5 yaş çocuğu daha bilgili ve olgun bir birey görünümündedir.
  • Yaşadığı çevreye uyum göstermeyi başarılı bir kontrolle gerçekleştiren bir çocuktur. Bütün bu özellikleriyle 5 yaş çocuğu, yüksek derecede toplumsallaşmış bir birey görünümündedir.
  • İster oyunda ister ona verilen bir işte 5 yaş çocuğu başladığı işi bitirmeyi sever.
  • Arkadaşlarını kendisi seçer. Arkadaşlarıyla çoğunlukla işbirliği yapar; yetişkinler ve kendinden küçükler yerine yaşıtlarıyla birlikte olmaktan hoşlanır. Oyunda kurallara uyulması ve dürüst olunması gerektiğini anlar. Kendi başına ya da arkadaşlarıyla birlikte oynadığı evcilik oyunları ve dramatik oyunla her gün biraz daha gelişir. Grup oyunlarını tercih eder. 2-3 arkadaşıyla birlikte oynar. Küçükleri korur.
  • Ev dışında daha mutlu olur. Çevresine karşı dostça bir yaklaşım içindedir.
  • Sıkıntı içinde olan arkadaşlarının duygularını paylaşmaya, onları rahatlatmaya çalışır.
  • Yeteneklerinden en iyi biçimde yararlanmak ister; hak ettiği sorumluluk ve ödüllere biraz olsun sahip olmaktan hoşlanır.
  • Daha çabuk karar verir. Dikkatlidir. Kendi kendini eleştirir, kendine güveni de vardır.
  • Kendine ilişkin düşünceleriyle ailesine, okula ve topluma uyumu belirgin bir biçimde artmıştır. Ne kendisi, ne de çevresiyle çelişki halindedir.
  • Kritik durumlarda soğukkanlı olmayı başarır. Güven duygusu ve soğukkanlılık 5 yaş çocuğunun övülecek yapısını açıklar.
  • Söylenenlere inanır ve uyar, belleği güçlüdür.
  • Daha aklı başında ve bağımsızdır. Daha kontrollü ve duyarlı bir yaklaşım içindedir.
  • Düzenli ve temiz olması gerektiğini kavrayabilir, yine de sürekli hatırlatılmalıdır.
  • Ev içinde ve ev dışında, her türlü oyun malzemesiyle sürekli bir şeyler tasarlayıp oluşturarak tüm yaratıcılığını sergiler.
  • Kendisinden daha küçük çocuklara ve hayvanlara (ev hayvanları) karşı sevecen ve koruyucu bir yaklaşım içindedir.
  • Hayalle gerçeği birbirinden ayırt etmeye başlar.
  • Bu yaşın en belirgin özelliklerinden biri, toplumun isteklerine uygun davranmaktır.

ÇOCUĞUNUZUN GELİŞİMİNE DESTEK OLMAK İÇİN ANNE BABA OLARAK YAPABİLECEKLERİNİZ

 

  • Kesme, boyama, yapıştırma etkinlikleri yaparak küçük kas gelişimine yardımcı olun.
  • Özbakım becerilerinin gelişimi için fırsat verin.
  • Başarısız olduğu becerilerde onu zorlamayın ancak cesaretlendirin.
  • Günlük yaşamla ilgili işlerde sorumluluk verin. Onu bu konuda cesaretlendirin ve destekleyin.
  • Sorduğu sorulara çocuğun anlayabileceği şekilde cevap verin. Bu, onun öğrenme ve çevresini tanıma isteğinin pekişmesi için önemlidir. Onunla konuşurken nesnelerin adını söylemek, kitap okumak onun dil gelişimini destekler.
  • Uygun dinleme becerisinin gelişimi için önce iyi bir model olmak önemlidir. Dinlediği öyküler ya da okuduğu kitaplarla ilgili sorular sorun. Resimlere bakarak öykü anlatmasını isteyin.
  • Onunla sadece televizyon ve bilgisayar karşısında iletişim kurmayın. Bunun yerine, yürüyüş, spor, oyun, sinema, tiyatro, çevre gezileri gibi etkinliklere zaman ayırın.
  • Duygu, düşünce ve gereksinimlerini ifade edebilmesi için fırsat verin.
  • Çocuğunuzla sağlıklı bir iletişim kurun.
  • Çeşitli durumlarla ilgili ne hissettiğini, nedenini, ne yapmak istediğini onunla konuşun.
  • Sosyal deneyimler kazanması için ona ortam hazırlayın.
Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz
İlgili Terimler :