- Hoşgeldiniz

KAYITLI ÜYE GİRİŞİ

YENİ ÜYELİK

ÖNE ÇIKAN HABERLER

Experiential Aile Terapisi

Experiential Aile Terapisi sitemize 23 Mart 2021 tarihinde eklenmiş ve 0 kişi tarafından ziyaret edilmiş.

YAŞANTISAL (EXPERIENTIAL) AİLE TERAPİSİ

ÖNEMLİ TEORİSYENLER

  • David Kantor, Fred Duhl, Bunny Duhl, Virginia Satir, Carl Whitaker, Walter Kempler, August Napier, David Keith, Leslie Greenberg ve Susan Johnson
  • En önemli öncüleri Virginia Satir ve Carl Whitaker’dır.

VIRGINIA SATIR (1916-1988)

  • Wisconsin’de bir çiftlikte doğmuş ve büyümüştür. İri, hantal ve hastalıklı bir çocuk olarak büyüdüğü için sıklıkla dışlanmış; ancak, bu deneyiminden yararlanarak başka insanlar için güçlü bir duyarlılık geliştirmiştir. Bu özelliği onu ilk hedefi ve mesleği olan öğretmenlikten alıp ailelerle çalışmaya yöneltmiştir
  • 1951’de Chicago’da sosyal çalışmacı olarak çalışmaya başlamıştır. Bu fırsat ona 6 yıllık öğretmenliğinden ve 9 yıllık klinik çalışmadan sonra ortaya çıkmıştır.

 

  • Onun kendine özgü yaklaşımı iyileştiğinde annesi tarafından dava edilmekle tehdit edilen genç bir şizofren kadını tedavi etmesiyle gelişmiştir. Satir koruyucu olmak yerine anneyi de terapiye katılması için davet etmiş, iletişimlerinde tutarlılığa ulaşılıncaya kadar onlarla çalışmaya devam etmiştir. Daha sonra ve en büyük erkek kardeşi de tedaviye çağırmış ve aile dengeye ulaşıncaya kadar tedaviye devam etmiştir.
  • Satir, Murray Bowen ve Don Jackson’ın şizofrenili ailelerle çalışmalarından etkilenmiş ve 1959’da Jackson ve arkadaşları tarafından California, Palo Alto’daki Zihinsel Araştırmalar Enstitüsü’nün (the Mental Research Institute, MRI) kurulmasına yardımcı olması için çağrılmıştır.
  • Satir 1964’te ilk kitabı olan “Birleşik Aile Terapisi (Conjoint Family Therapy)” ile uluslar arası ilgi kazanmıştır

CARL WHITAKER (1912-1995)

  • New Yok’ta bir çiftlikte dünyaya gelmiştir. Çocukluğunda oldukça utangaç olan Whitaker’ın birkaç istisna dışında bütün sosyal varlığı kendi çekirdek ailesi olmuştur.
  • 1932’de tıp fakültesine girmiş, jinekoloji ya da doğum üzerinde uzmanlaşmak istemiş; fakat, bir ameliyatında hastasının ölmesi, onun hayatında dönüm noktası olmuştur. Bu, onu etkilemiş ve uzmanlaşmasının son yılında psikiyatriye yönelip şizofren hastalarla çalışmaya başlamıştır. Meslek yaşamı boyunca şizofrenili ailelerle çalışmaya devam etmiştir.
  • Dünya Savaşı’nda Tennessee, Oak Ridge’e tayin edilmesiyle yaklaşımının temellerini geliştirmiştir. Yarım saatlik oturumlarla günde 12 hasta görmüştür. Kendisine yol gösterecek ve temel psikiyatrik prosedürleri öğretecek hiç kimsesi olmadığından, etkili olabilmek için bir yardımcı terapiste ihtiyaç hissetmiştir. Bu süre içinde terapide spontane bilinç dışı (the spontaneous unconscious) tekniğini kullanmıştır.
  • Whitaker aile terapisindeki başarısını, spontaneliğine, özellikle bilinç dışıyla baş etmeye çalışmasına ve absürdlüğü kullanmasına borçludur.
  • Whitaker’ın yaklaşımı “Yaşantısal Sembolik Aile Terapisi (Experiential Symbolic Family Therapy)” olarak adlandırılmıştır.

 

 

YAŞANTISAL AİLE TERAPİSİNİN ÖNCÜLLERİ

  • Yaşantısal aile terapisi duyguları vurgular. Ailedeki bireyler duygularının farkında değildir. Eğer duygularını fark ederlerse onları bastırırlar. Duyguları yaşamama ya da ifade etmeme eğilimi sebebiyle “duygusal ölüm (emotional deadness)” havası yaratılır; bu da ailenin bir ya da daha fazla üyesinde duygusal rahatsızlıklara neden olur. Bu tip bir atmosferde aile üyeleri birbirlerinden uzaklaşırlar ve başka uğraşlar edinirler. Bu tip davranışlar ailede işlevselsizliğe yol açar.
  • Ailedeki işlevsizliği giderebilmek için aile üyelerinin duygularını açık ve etkili bir şekilde ifade etmesi, “burada ve şimdi” davranması sağlanmaya çalışılır.
  • Aile üyeleri arasında ve aile içinde farkındalığı artırmaya, savunmaları kırmaya çalışılır.
  • Etkileşim, süreç, gelişim, içtenlik, yaratıcılık ve hareket vurgulanır.

 

 

 

YAŞANTISAL AİLE TERAPİSİNİN TEDAVİ TEKNİKLERİ

  • Yaşantısal aile terapistleri kullandıkları terapötik tekniklere göre iki gruba ayrılır. Bazı terapistler (Virginia Satir, Peggy Papp, Fred Duhl ve Bunny Duhl) oldukça yapılandırılmış teknikler kullanırken; bazıları da (Carl Whitaker) kendi kişiliklerine, yaratıcılıklarına ve spontaneliklerine güvenirler. Günümüzde, Yaşantısal aile terapistleri bu iki görüşün ortasını benimsemektedirler.
  • Whitaker’a göre terapötik süreçte 7 farklı yardım müdahalesi vardır:
  1. Gelişimi desteklemek için semptomları yeniden tanımlama
  2. Gerçek yaşam stresi yerine hayali (modeling fantasy) alternatifleri aile üyelerini eğitmek için kullanma
  3. Kişiler arası stres ile iç stresi birbirinden ayırabilme
  4. Pratik müdahalede bulunma
  5. Aile üyelerinin çaresizliklerini artırma
  6. Duygusal yüzleştirmeler
  7. Çocuklara akran gibi değil çocuk gibi davranmak
  • Yaşantısal Aile Terapisinde En Çok Kullanılan Teknikler:

Etkili İletişim İçin “Ben” İletileri Kullanmaya Yönlendirme

  • İşlevsel olmayan ailelerde üyeler genellikle birinci çoğul şahıs kullanarak konuşurlar, açık olmayan mesajlar verirler ve monologlarla konuşma eğilimindedirler. Bu tür etkisiz ve dolaylı iletişim örüntüleri ile baş etmek için terapistler aile üyelerinin duygularını ifade etmesinde “ben” mesajlarını kullanmalarının üzerinde ısrarla durur.
  • “Ben” iletileri duyguların kişisel ve sorumlu bir şekilde ifade edilmesini içerir ve diğerlerinin de düşüncelerini ifade etmesini teşvik eder. Bu tip iletişim, eşitlik ve benzerliği beraberinde getirir, iletişim artar, kalıplar yok olur, benlik saygısı ve benlik değeri artar. Eşitlik oluşmadığında ise Satir insanların 4 farklı rolü kabul ettiğini belirtir:
  1. Suçlayıcı (Blamer) : Suçlayıcı kimse odağa başkalarını koyma girişimindedir ve olayla ilgili sorumluluk almaz. “Bak bana ne yaptırdın”, “Bu senin suçun”
  2. Kabul edici/ Sakinleştirici (Placater): Aynı fikirde olmasa bile çatışmadan kaçınır, korkaktır ve karşısındakini memnun etmeye isteklidir. “Haklısın”, “Tamam”
  3. Dikkati dağıtan/Patavatsız (Distractor) : Alakasız şeyler söyler, konuyu dağıtır.
  4. Akılcı (Computer or Rational Analyzer): Entelektüel düzeyde iletişim kurar. Duygusal konuşmaktan kaçınır ve yansız durur.
  • Bu 4 rol, bireyler tarafından çeşitli kombinasyonlarla kullanılır. Bunlar bazı durumlar için yardımcı olabilir; fakat, iletişimde süreklilik kazanırsa işlevsel olmayabilir.
    • Aile üyelerinin eşit ve saydam olmalarına yardım etmek için Satir “iletişim duruşu (communication stance)” tekniğini kullanır. Bu prosedürde aile üyelerinden kullandıkları rollerdeki fiziksel duruşlarını abartmaları istenir. Bu süreç, ne yapıldığı hakkında farkındalık kazanılmasını arttırır, duygular yüzeye çıkar.

Aile Portresi (Sculpting)

  • Aile portresinde aile üyeleri terapi sırasında kendilerinin bir veya daha fazla aile üyesi ile kurduğu ilişkiyi sembolize eden pozisyonlarını çizerler. Bu süreçte, aileyi şu anda etkileyen geçmiş olay ve kalıplar algısal olarak oluşturulur.
  • Aile portresi 4 adım ve kendilerine eşlik eden rollerden oluşur:
  1. Tablo oluşturma: Terapist, portreyi yapan kişiye keşfedeceği bir sahne belirlemesine yardım eder.
  2. Rol oynayanları seçme: Aile üyelerinin portresini oluşturmak üzere bireyler seçilir.
  3. Bir portre yaratma: Portreyi yapan aile üyesi, ailedeki her üyeyi belirli bir metaforik pozisyona yerleştirir.
  4. Portre süreci: Portreyi yapan ile diğer katılımcılar bu sürece katılmalarıyla kazandıkları deneyim ve iç görüleri birbirlerine aktarırlar.

Koreografi

  • Koreografide, aile üyelerinden birbirleri arasındaki ilişki kalıplarını sembolik olarak canlandırmaları istenir. Bu süreç “pandomima (mime)” ya da “sessiz sinema”ya benzer. Aile üyeleri, bu şekilde, sadece sorunları tartışarak açığa çıkmayacak aralarındaki yakınlıkları ve mesafeleri görürler ve hissederler.

Mizah

  • Genellikle ailelerdeki katı pozisyonların absürdlüğünü göstermek ya da bir durumu daha az önemli olarak nitelendirmek için kullanılır. Aile terapisinde mizah riskli bir girişimdir. Başarılı olursa, mizah gerilimi azaltır ve iç görü sağlar. Başarısız olursa aileyi ya da bazı üyeleri soğutup uzaklaştırabilir. Bu yüzden mizah, yaşantısal aile terapistleri tarafından dikkatle kullanılan bir sanattır.

Dokunma

  • İletişim kurmak için kullanılır; fakat, bireylerin sınırlarını ihlal etmemek gerekir.

Destek (Props)

  • Satir, ailelerle çalışmalarında iple bağlama ve gözbağı gibi desteği de kullanmıştır. Bu destekler gerçekte metaforiktir.

Aileyi Yeniden Kurma (Family Reconstruction)

  • Satir’in 1960’ların sonlarına doğru geliştirdiği terapötik bir buluştur. Aileyi yeniden kurmanın amacı, aile üyelerinin aile kökenlerinden gelen işlevsel olmayan kalıpları keşfetmelerine yardımcı olmaktır. Bu tekniğin 3 amacı vardır:
  1. Aile üyelerine eski öğrenmelerinin kaynağını gösterme
  2. Kendi ebeveynlerinin kişiliklerine daha gerçekçi bakmaları için yardımcı olma
  3. Aile üyelerinin kişiliklerini bulmalarını kolaylaştırma
    • Aileyi yeniden kurma bir “yıldız (star)” ya da “kaşifle (explorer)” başlar, bu merkezi karakter ailesinin kökenini görsel olarak temsil edecek şekilde çizer. Bir “rehber” de (genellikle terapist) kaşife önemli aile hikayelerini ve olaylarını anne ve baba tarafı olmak üzere ikiye ayırarak çizmesine yardım eder. Aile haritaları, aile yaşam kronolojisi ve etki çemberi aileyi yeniden kurmada araçtırlar.
  4. Aile Haritası (Family Map): Bir aile haritası kaşifin üç kuşak yapısını gösteren bir temsildir. Her aile üyesinin kişiliğini anlatan sıfatlara yer verir. Haritada çemberler insanları, çizgiler aile içindeki ilişkileri temsil eder.
  5. Aile Yaşam Olayları Kronolojisi (Family Life Fact Chronology): Aileyi yeniden kurma tekniğinde kullanılan bir sonraki araçtır. Kaşif, hayatındaki önemli olayları kronolojik olarak listeler ve aynı işlemi aileye yayar. Kronolojiler büyük anne ve büyük babanın doğumuyla başlar. Her olayın, ailenin diğer üyeleri üzerinde etkisi vardır. Bütün önemli girdi ve çıktılar sıraya göre demografik bilgileri de içerecek şekilde, uygunsa yeri ve tarihi de belirterek listelenir.
  6. Etki Çemberi (Wheel or Circle of Influence): Etki çemberi, aileyi yeniden kurmada kullanılan en son araçtır, kaşif için önemli olan kimseleri gösterir. Kaşif kendisi üzerinde olumlu ya da olumsuz etkileri olan bu insanların merkezinde gösterilir. Aradaki çizgi kalınlaştıkça aradaki ilişki daha yakın ya da daha önemli hale gelir. Tamamlandığında, etki çemberi kaşifin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya çıkarır, kaşif daha etkili baş etme yolları bulabilir.

Aileyi Resmetme

  • Yaşantısal aile terapistlerinin kullandığı bu teknikte bir çok farklılık vardır. Bunlardan:
  1. Katılımlı Aile Karalaması (Joint Family Scribble): Her bir aile üyesi karalama yapar. Bu karalamalar yapıldıktan sonra, tüm aile tarafından bunlar toplanır ve birleştirilir, ortak bir resim oluşturulur.
  2. Birleşik Aile Resmi (Conjoint Family Drawing): Aile üyelerine “ailenin, kendi gördüğün şekilde resmini çiz” denir, daha sonra çizilen resim üzerinde konuşulur.
  3. Ailenin Yaşam Alanının Sembolik Resmini Çizme (Symbolic Drawing of Family Space): Bu yansıtıcı teknikte, terapist genişçe bir daire çizer ve aile üyelerinden, dairenin içine aileyi temsil eden her şeyi dahil etmelerini, dairenin dışındaki boşluğa da ailenin parçası olmayan insanları ve düzenleri çizmelerini ister.

Kukla Oynatma (Puppet Interviews)

  • Bir aile üyesinden kuklaları kullanarak bir hikaye anlatması istenir. Buradaki amaç, ailedeki sorunların bir hikaye aracılığıyla anlatılmasıdır.

TERAPİSTİN ROLÜ

  • Terapist kendi kişiliğini kullanır. Terapist açık, empatik, duygusal, spontane, hassas ve kabul edici olmalıdır.
  • Terapist kolaylaştırıcı ve araştırıcı olmalıdır. Bu rollerde terapist, aile üyelerinin kendilerini ve diğerlerini anlamalarına yardım eder.
  • Aile terapisti bir yönetici ya da öğretmen değil, aktif katılımcı olmalıdır.
  • Terapist aile üyelerine kişiliklerini keşfetmeleri ve kendileri için uygun rolleri bulabilmelerine yardım eder. Terapistler bunu sıcak iletişim, kabul etme, saygı gösterme, umut etme ve değişime yönelen bir çevre yaratarak gerçekleştirmeye çalışır.
  • Terapist paylaşmaya ve risk almaya istekli olmalıdır. Sıcak bir ortam, paylaşmaya ve risk almaya isteklendirir.
  • Terapötik süreçte gerilemeyle uğraşmalı ve duygularını açıkça ifade edebilmeleri için yeni beceriler öğretmeli.

YAŞANTISAL AİLE TERAPİSİNİN SÜRECİ VE SONUCU

  • Terapi boyunca aile üyeleri ihtiyaç ve duyguları hakkında daha fazla farkında olmalı ve bunu diğerleriyle paylaşmalıdırlar. Bu, yaşantısal aile terapistlerince desteklenen değişimin, açığa çıkarıldığını gösterir.
  • Terapiyle birlikte aile üyeleri, duygularına alışırlar, özerklik yeterli hale gelir ve gerçek yakınlıklar kurarlar.
  • Tedavi aile üyelerinin, bir bütün olarak ailenin ihtiyaçları için çok fazla kaygılanmadan kendilerini tatmin edecek uygun roller bulmalarına yardımcı olmalıdır.
  • Yaşantısal aile terapistleri aileyi çoğunlukla sistematik bir birlik gibi eğitmezler. Bunun yerine, vurgu, terapist ve diğer aile üyelerinin oturumlarda yaptıklarının etkisi üzerindedir.
  • Whitaker’a göre terapinin 3 evresi vardır:
    1. Bağlanma (Engagement)
    2. Dahil Olma (Involvement)
    3. Çözülme (Disentanglement)
      • Bu evreler boyunca terapist ailenin kaygısını arttırır. Buradaki amaç, hem aile üyeleri arasında hem de ailedeki işlevlerin çökmesi için baskı oluşturmaktır.
  • Bağlanma: terapistin, duygu, fantezi ve kişisel öykülerini paylaşarak kişisel olarak ailelere katılması.
  • Dahil Olma: Bu süreç boyunca terapist, ailelere, ilişki kurmaya yönelik yeni yollar denemeleri için şaka, mizah ve yüzleştirme yoluyla yardımcı olmaya çalışır.
  • Benzer biçimde Satir’in yaklaşımı da 3 evreden oluşur:
  1. Temas Kurma (making contact)
  2. Kaos (chaos)
  3. Bütünleşme (integration)
    • Satir, birinci basamakta her kişinin elini sıkar ve ilgisini o insana odaklardı. Bu, kişilerin benlik saygısını ve değerini yükseltme girişimiydi. İlk 45-60 dakikalık bu sürede, güven ve umut oluşturma yer alırdı. Aile üyelerinin terapiye gelmeden önce ne umdukları sorulurdu. İkinci aşamada aile üyeleri arasında genelde karmaşıklık ve düzensizlik hakimdir. Bireyler görev üstlenmeye, risk almaya, acılarını ve kırılmışlıklarını paylaşmaya teşvik edilirler. Aile üyeleri bu aşamada düzensiz biçimde kendilerini açar ve sorunlar üzerinde çalışırlar. Son aşama ise duygusal bir süreçtir. Satir, üyelerin kendilerini ve sorunları anlamalarında yardımcı olmak için bilişsel bilgileri kullanırdı.
    • İşlemler/Transaksiyonlar (transactions) tamamlandığında ve aile üyeleri kendilerini diğerleri gibi gördüğünde aile terapisine son verilir. Aile üyeleri tartıştığında, farklı fikirlerde olduğunda ve sonuç için sorumlu seçimler yaptığında bu olumlu bir işarettir. Açık bir iletişimi kabul ettiğinde aile tedaviyi sonlandırabilecek düzeydedir.
    • Bu yaklaşımın en önemli amacı, özellikle hassas konularda, gelişme ve duyguları paylaşmaktır. Aile ve terapist, gelişim konuları üzerine odaklanır. Gelişme, genellikle terapistin ilişkiyi yapılandırma mücadelesini (battle for structure) kazanmasıyla ve ailelerin inisiyatif için mücadeleyi (battle for initiative) kazanmasıyla başarılır.

YAŞANTISAL TERAPİ SÜRECİNİN KENDİNE ÖZGÜ YÖNLERİ

  • Yaşantısal aile terapisi şu konulara odaklanır:
    • Ailede yaratıcılık ve spontanelik
    • Rolleri değiştirme, kendini ve diğerlerini anlama
    • Tüm aile üyelerine eşit davranma
    • Aile üyelerinin kendi içlerinde ve birbirleri arasında duygularına ilişkin farkındalıklarını artırma
    • Aile içindeki ve aile üyeleri arasındaki savunmaları yapılandırılmış alıştırmalarla ortadan kaldırma
    • Gelişim

DİĞER YAKLAŞIMLARLA KARŞILAŞTIRILMASI

  • Yaşantısal aile terapisi 1960’lardaki hümanist-varoluşçu psikoloji akımlarıyla ortaya çıkmıştır.
  • Hem Satir’in ve hem de Whitaker’ın spontane teatral stilleri vardır. Bu, sadece onlara ait olduğu için onlara özenmeyi zorlaştırır.
  • Yaşantısal aile terapisi, genellikle kavranması ve bu yüzden diğerleriyle karşılaştırılması zor görünen bir yaklaşımdır. Ayrıca, bu yaklaşımda teorinin kullanımının sonuçları hakkında veri veya araştırmayla az ilgilenilmektedir.
  • Yaşantısal aile terapistleri henüz deneysel olarak test edilmemiş birçok ödünç teknik kullanırlar.
  • Yaşantısal aile terapisinin çoğu etkisi, spontanelik, yaratıcılık ve terapistin zamanlamasına bağlıdır.
  • Yaşantısal aile terapisinde aile üyelerinin fiziksel olarak aktivitelere katılması desteklenir.
  • Bu yaklaşım geçmişten çok bu güne odaklanır. Bu da aile ve terapistini geçmişteki olay ve örüntülerle başa çıkmak zorunda bırakmaz.
  • Yaşantısal yaklaşım, “şimdi ve gelecek” için rehberliğe odaklanmaktan çok “şimdi ve buradaki (here and now)” duygularla ilgilenmeyi vurgular.
  • Yaşantısal aile terapisi, çok fazla öğüt verme yönelimli (advice-oriented) ve bireyselci (individualistic) olabilir.
  • Yaşantısal aile terapileri, ailenin (bütün olarak) gelişimi ve kişiler arası değişimin aksine bireysel gelişim ve (bireyin) içsel değişimini destekler. Yaklaşımın çoğu uygulaması sistem yönelimli değildir.
  • Yaşantısal yaklaşım, duyguları gereğinden fazla vurgulayabilir.
Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz
İlgili Terimler :