- Hoşgeldiniz

KAYITLI ÜYE GİRİŞİ

YENİ ÜYELİK

ÖNE ÇIKAN HABERLER

Piromani

Piromani sitemize 20 Mart 2021 tarihinde eklenmiş ve 0 kişi tarafından ziyaret edilmiş.

PİROMANİ

Piromani nadir görülen, tanı konması kolay olmayan ve üzerinde yeterli çalışma yapılmamış bir psikiyatrik bozukluktur. Tanımlanmasının yapılmasının bile ne kadar zor olduğu, 1982’de Koson ve Dvoskin’in motivasyonsuz kundaklama şeklindeki çok genel tanımlamasının kabul görmesinden anlaşılabilir.

Piromani, tekrarlayıcı, kasıtlı ve amaca yönelik yangın çıkarma davranışıdır. Yangın çıkarmadan önce gerginlik artışı ve affektif uyarılma; yangınla ilgili eylemlere ve yangın söndürmeye yarayan eşyalara ilgi, merak ve büyülenme; yangın sırasında ya da yangın sonuçlarına tanık olduğunda doyum bulma, haz alma ve rahatlama sağlama bu kişilerin belirgin özellikleridir. Bu bireyler yakınalrında çıkan yangınların düzenli “seyircisi”dirler, yanlış alarmlar verebilirler ve yangınla ilgili kurumlardan, donatımdan ya da personelden haz alırlar. Zamanlarını yakınlarındaki itfaiyede harcayabilirler, itfaiyeyle yakınlaşmak için yangın çıkarırlar, hatta itfaiyeci olurlar. Hastalar yangın çıkarmadan önce, önemli ölçüde hazırlık yapabilirler. Yangının neden olduğu can ya da mal kaybı gibi sonuçlara kayıtsız olabilirler veya mala zarar vermeye neden olmaktan hoşnut olabilirler.

DSM-IV tanı ölçütleri

  1. Bir çok kez istekli ev amaçlı (kasdi) olarak yangın çıkarma.
  2. Eylem öncesinde gerginlik ve affektif uyarılma olması
  3. Yangın ve bunun yarattığı olaylar ile büyülenme, ilgilenme, bunlara merak duyma ya da bunları çekici bulma.
  4. Yangın çıkarken ya da ardından olup bitenleri gözlerken ya da bu olaya katılırken haz alma, doyum bulma ya da rahatlama sağlama.
  5. Yangın çıkarma, parasal kazanç sağlamak için, sosyo politik ideolojinin bir dışavurumu olarak, bir suç eylemini gidermek için, kızgınlığını göstermek ya da intikam almak için, bir hezeyan ya da hallüsinasyona yanıt olarak ya da yargılama bozukluğunun bir sonucu olarak (ÖR: Demans, Mental Retardasyon, Madde Entoksikasyonunda olduğu gibi) yapılmamaktadır.
  6. Yangın çıkarma, Davranım Bozukluğu, bir Manik Epizod ya da Antisosyal Kişilik Bozukluğuyla daha iyi açıklanamaz.

Tanı koymadaki en önemli güçlük, yangın çıkaran kişinin başka bir psikiyatrik hastalığının varlığı veya altta yatan; maddi kazanç sağlamak, sosyopolitik ideolojilerin dışavurumu, bir suç eylemini gizlemek, kin ve öfkeyi yansıtmak ya da intikam almak, yaşam koşullarını iyileştirmek gibi başka bir amacı olup olmadığının ayırt edilmesidir.

Literatürde piromaniye o kadar az yer verilmektedir ki 1994’te DSM-IV için kaynak kitabında, piromaniyi yazan Geller, bu konuda 1970’den bu yana çok az yayın bulunduğunu ve 1970-1994 arasında ABD’de hiç piromani vakası yayınlanmadığını belirtmiştir.

Sınıflandırma kitaplarındaki kriterlerle tanı koyabilmek de çok zordur. DSM-III ve DSM-IV arasında bu konudaki tek gelişme mani atağı içindeki yangın çıkarmaların piromani olarak kabul edilemeyeceği maddesinin de kriterlere eklenmiş olmasıdır.

Aradan 50 yıla yakın zaman geçmiş olmasına rağmen literatürdeki en geniş çalışma Lewis ve Yavnell’in 1951 yılında Newyork’da 2000’den fazla yangını inceleyerek yangın çıkardığı tespit edilen 1145 erkek ve 201 kadından, yangın çıkarıcı erkekleri inceleyerek yaptıkları çalışmadır. Bu çalışmada o zamanki kriterlere göre %39 oranında piromani saptamışlardır. Ancak deneklerin zekası göz önüne alındığında %48 moron veya embesil, %35 sınır veya alt düzey normal sadece %17’si normal ve yukarı zeka düzeyinde bulunmuştur. Bu sonuçlar da bulunan piromani oranını tartışmalı hale getirmektedir. Daha sonra Robins ve Robins 1967’de 239 kundakçının %27’ünün piromanik olduğunu bildirmişlerdir. Ancak daha sonraki çalışmalarda hem yangın çıkaran vaka sayıları hem de piromani oranı düşmüştür. Koson ve Dvoskın (1982) 26 kundaklama vakasında hiç piromani bulamazken, Bradford (1982) 34 kundaklamada bir (%3) piromani vakası bulmuştur. Psikiyatrik hastalar arasında yangın çıkaranları araştıran Geller ve Bertsch (1985) 45 vakada 1 (%2) piromani bulmuştur. Ülkemizde de Karamustafalıoğlu ve arkadaşları 1993 yılında yangın çıkardığı için hastaneye sevk edilen 42 vakayı incelemişler, 36 kişi değişik psikiyatrik tanılar almış, ancak hiçbiri piromani tanısı almamıştır.

Piromaninin nadir olmasına karşılık, diğer psikiyatrik hastalıkları olanlarda yangın çıkarma oldukça yaygındır. Geller ve Bertsch 1985’de bir psikiyatri hastanesinde yaptıkları çalışmada hastaların %26’sının yangın çıkarma davranışı olduğunu ve %16’sının yangın çıkardığını tespit etmişlerdir.

Etyoloji ile ilgili dinamik ve biyolojik görüşler vardır. Psikodinamik olarak ateş, cehennem ateşinden, ateşli duygulara kadar pek çok şeyi sembolize eder. Sigmund Freud ateşi seks gücünün sembolü olarak değerlendirir. Ateşten yayılan ılıklık, cinsel uyarılmayı; ateşin şekli ve hareketleri de, penisin cinsel ilişki sırasındaki hareketlerini çağrıştırır. Yine, Freud (1932) yangın çıkarmayı homoseksüel eğilimlerin masturbatuvar eşdeğeri olarak değerlendirmiştir. Fenichel (1945) ise piromaniyi üretral-erotik fiksasyon ile açıklamıştır. Lewis ve Yamell (1951) piromanide intikam almanın önemli bir motif olduğunu vurgularken, Geller (1987), sosyal yeteneği olmayan bir bireyin yangın çıkarma yolu ile iletişim kurabileceğini belirtmiştir. Diğer terapistlere göre piromani, aşırı sosyal saygınlık ve güç isteği ile birlikte görülür. Yangın çıkarma, fiziksel, cinsel ya da sosyal aşağılık duygusunun neden olduğu aşırı hiddetin bir ifade yoludur. Kadın piromaniklerin sayısı erkeklerden daha azdır, zevk almadan uygunsuz cinsel birliktelikler kurma, ufak tefek şeyler çalma ve suça eğilim de kadın piromaniklerin özellikleri arasındadır.

Biyolojik araştırmaların en önde gelenlerini 1984’te Virkkunen ve 1987’de Virkkunen ve arkadaşları yapmıştır. Buna göre kundakçılık BOS’da reaktif bir hipoglisemi ve/veya 3-metoksi-4-hidroksi fenilglikol (MHPG) ve 5HIAA konsantrasyonlarının düşük olması ile bağlantılıdır. Linnoila ve arkadaşları 1989’da dürtüsel yangın çıkaranların alkolik veya alkolik babanın çocuğu olduğunu öne sürmüştür.

GİDİŞ VE PROGNOZ: Piromani genellikle çocukluk döneminde başlar. Başlangıç ergenlik ya da erişkinlik döneminde olursa, yangın çıkarma kasıtlı olarak zarar verme eğilimi taşır. hastalığın tedavi ile ya da tedavisiz prognozu hakkında fazla bir bilgi yoktur.

TEDAVİ: Piromani tedavisine genellikle psikodinamik bir perspektifle bakılmıştır, ancak Mavromatis ve Lion’nin 1977’de belirttiği gibi bu hastaların tedavisi kendilerinin tedavi sorumluluğunu almak istememeleri ve içgörü azlığı nedeniyle aksamaktadır. McGrath ve Marshall (1979) gibi davranış tedavisi yapan yazarlar aversiv terapileri önermişlerdir. Bumpass ve arkadaşları 1983’de yangın çıkaran 29 çocuğu dış stressler ve bunlarla bağlantılı davranış ve duyguları grafikle ifade etme yöntemiyle izlemişler ve 2,5 yıl sonra sadece 2 çocuğun aynı şeyi yapmakta olduğu belirtmişlerdir.

Dürtü kontrol bozukluklarının genelinde kullanılan lityum, karbamazepin ve SSRI antidepresanlar bu hastalarda da kullanılabilir.

Piromani episodik bir bozukluktur. Genellikle durumsal krizlerle ortaya çıkar, olaya zeka geriliği, alkolizm ve ritualistik davranış paterni eşlik ediyorsa prognoz kötüdür. Hasta olayı terapi seanslarında verbalize eder ve çatışmaları iyi işlenebilirse prognoz daha iyi olabilir.

Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz
İlgili Terimler :