- Hoşgeldiniz

KAYITLI ÜYE GİRİŞİ

YENİ ÜYELİK

ÖNE ÇIKAN HABERLER

Mesleki Rehberlik Makale

Mesleki Rehberlik Makale sitemize 27 Mart 2021 tarihinde eklenmiş ve 0 kişi tarafından ziyaret edilmiş.

MESLEKİ REHBERLİK  UYGULAMASI

(Uygulamacı İsimleri)

Özet

Bu çalışmada  Özel Arı Okulları Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlarca yürütülmekte olan mesleki rehberlik oturumları özetlenmiştir.Tüm sınıf düzeyinde yapılan mesleki rehberlik oturumları özetlenmiştir. Mesleki rehberlik programı  ilköğretimden başlayarak lise son sınıfa kadar her sınıf düzeyine  göre uygulanmaktadır. Mesleki rehberlik programı uygulanırken grupla rehberlik ilkelerine özen  gösterilmektedir.

Anahtar  sözcükler: Mesleki Rehberlik, Psikolojik danışma, Akademedia

Career   Guıdance

Abstract

Key words :

  1. Giriş

Her birey  çocukluğundan başlayarak  ileride ne  olacağını düşünür ve geleceği ile ilgili  bazı gerçekçi temelleri olmayan  planlar kurarak bir mesleğe hazırlanma serüvenini başlatır. Meslek seçme kararı bir anda verilebilecek bir karar değildir. Bu nedenle de çok erken yaşlardan başlayarak bireyin kendini tanıması gerekmektedir. Bireyin kendini tanıması ise ancak sahip olduğu yetenekleri ve ilgileri erken keşfedip eğitim programları  sırasında kendisini bir doğrultuda geliştirmesiyle olanaklıdır. Birey kendini tanıma çabalarının sürdürürken bir yandan da çevresinde kendisi için var olan olanaklardan  haberdar olmalıdır. Mesleklerle ilgili  doğru ve ayrıntılı bilgi sahibi olmak, meslek seçimi kararını verebilmenin bir diğer ön koşuludur.

Mesleki rehberlik çalışmalarının  ilk yıllarında, meslek seçimi, bir mesleğe yönelme ya da zamanı gelince bireyin kendini bir mesleğe hazırlayan programa girmesi gerektirdiği zaman gelince karşılaşılan bir karar verme durumu olarak görülmekteyken, daha sonra yapılan araştırmalar, meslek seçimi kararının bir gelişim süreci boyunca olgunlaştığını göstermektedir. Gelişim kuramı temsilcisi Ginzberg ve arkadaşları meslek seçimi kararını  bireyin,doğumundan başlayıp,emekliliğine kadar devam eden gelişimsel bir süreç olarak açıklarlar  (Bilgin 1995). Bu  süreç  aşağıdaki dönemleri izler :

  1. Hayal Dönemi (6-11 yaş)- çocukluk dönemine rastlayan bu dönemin en önemli gelişim görevi, çocuğun oyunlardan işe yönelmesi hoşlanım ilkesi ve içselleştirme yoluyla geçici meslek tercihlerini yapmasıdır. Bu dönemde yapılan meslek tercihleri bir heves olmaktan öteye gidemez. Birey hoşlanım ilkesinden hareketle, hoşlandığı mesleklere girmek ister. Çocuk bir gün pilot, ertesi gün doktor vs. olmaya karar verir. Çocuğun ilgileri çok değişken ve akışıktır.
  1. Deneme Dönemi (12-18 yaş) dört alt basamağa ayrılır.
  1. İlgi basamağı (11-12 yaş) –bu aşamada çocuk ilgilerinin önemini anlamaya ve tercihlerini ilgileriyle belirleme eğilimine girer. Hoşlandığı ve hoşlanmadığı etkinlikleri tanımaya çalışır.
  1. Yetenek basamağı (12-14 yaş) çocuk yeteneklerini düşünmeye ve meslek seçiminde yeteneklerin rolünü kavramaya başlar. Yakın çevredeki güçlü yetişkin modelleriyle özdeşim azalırken ve daha uzak çevredeki modeller meslek tercihlerini etkilemeye başlar.
  1. Değer basamağı (15-16 yaş) ergen, artık bir mesleğin sağlayabileceği çeşitli doyum olanaklarını görmeye ve tercihlerinde, işin özü yanında diğer yönlerine de önem vermeye, farklı mesleklerin farklı yaşam biçimleri sağladığının farkına varmaya başlar. Ergenin ileriye dönük planlar yapması bu dönemin en belirgin yaşantılarıdır. Bu dönemde ergen yaşamının gelecek yıllarını düşünmeye başlar.
  1. Geçiş basamağı (17-18 yaş) –bu aşamadaki genç, somut ve gerçekçi seçimler yapması gerektiğinin farkındadır. Zamanla daha özgür kararlar verebilen bir birey olmaya başlar. Meslekler ve çalışma yaşamı konusundaki bilgileri artmıştır. Yetenek ve becerisini deneyeceği yeni çevreler arar. Birey bu dönemde , güçlü ve zayıf yönlerini , mesleklerin gerektirdiği özellikleri ve kendisine sağlayabileceği olanakları tanır. Şimdiki eylemlerinin geleceğini etkileyeceğini bilir. Gelecekteki doyumu için o anda varolan isteklerini ve hoşlanımlarını
  1. Gerçekçi Dönem (18-22 yaş) – deneme döneminde, genel gelişim açısından fiziksel olgunlaşma daha önemli rol oynarken, bu dönemde bu etmenlerin etkisi iyice azalmıştır. Bu dönem 3 alt basamaktan oluşur.
  1. Araştırma basamağı: Birey, meslek seçme sorunuyla ilgili kaygılarını yoğun olarak yaşar, ilgileri değişmiştir, meslek seçimi sorunuyla ilgili olarak gereksinim duyduğu yaşantıları bu dönemde geçirmeye başlar.
  1. Billurlaşma basamağı: Genç artık anadalını seçme sorunu ile çok yakından ilgilenir, kararları giderek daha da kesinlik kazanmaktadır.
  1. Belirleme basamağında birey ileride yapmak istediği mesleği belirlemek ve bu doğrultuda eğitimini  sürdürmek üzere bir karar  verme durumundadır.

Normal  gelişim süreci içerisinde  genellikle insanlar  bu gelişim dönemlerinden geçerek meslek  seçme ve kendilerini bu mesleğe taşıyacak eğitim programının  belirleme noktasına gelirler.

Okullarımızda  uygulanan Mesleki   Rehberlik  Programlarının amaçları bireylerin içinde bulundukları  dönemin mesleki  gelişim özelliklerini kazanabilmelerine yardımcı olmaktır. Bu görevlerdeki aksamaları erken  belirleme ve yardım sürecini çeşitli destekleyici  ve geliştirici programlarla yürütmeğe başlamak  Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin  önemli bir bölümünü  oluşturmaktadır.

MESLEK SEÇİMİ  VE  BENLİK KAVRAMI

Super’e göre  meslek seçimi, benlik tasarımının mesleki bir terimle ifadesidir. Ona göre benlik tasarımı bir kimsenin kendini nasıl gördüğüdür. Benlik kavramı, bireyin kendisi hakkında, doğrudan edindiği algıların birbiriyle anlamlı bütünler oluşturması ile meydana gelir. Meslek seçme kararını verecek olan birey benlik kavramına uygun meslek adlarından söz ederek yavaş yavaş seçimini ortaya koyar.  Bu bir yerde benlik kavramının  mesleki tercihler  çerçevesi içerisinde ifade edilmesidir. Bireyin benlik kavramı onun davranışlarının en önemli belirleyicisidir. Meslek seçimi de bir davranıştır. Böylece, bireyin  geliştirmiş olduğu benlik kavramı onun meslek seçme kararına da yansır. Bir başka deyişle, birey  benlik kavramına uygun bir meslek seçimi yapar. Genellikle insanlar kendi benlik kavramlarına aykırı kendi kişilik özelliklerine uymayan mesleklere yönelmezler.

MESLEKİ GELİŞİM GÖREVLERİ

 

Yukarıda sözü edilen  gelişim dönemlerine özgü  bireyden beklenen  bu dönemlerde yerine getirilmesi gereken  bazı gelişim görevleri vardır.

Super’e göre, çeşitli gelişim dönemlerinde bireyin gerçekleştirmesi  gereken bazı mesleki gelişim görevleri   aşağıdakilerdir:

  1. Bireyin meslek tercihlerinin billurlaşması-14-18 yaşlar arasında yerine getirilmesi gereken bir mesleki gelişim görevidir. Bu yaş dönemi bireyin düşündüğü  mesleği seçmesini etkileyen ilgi, yetenek, gereksinim, değer ve fırsatları bir bütün olarak ele  alarak araştırıp değerlendirdiği bir dönemdir.
  1. 18-21 yaşlar arasında bireyden  bir mesleki tercih yapması  ve kendisini bu mesleğe taşıyacak olan eğitim programına yerleşmiş olması beklenir.

Mesleki gelişim süreci boyunca her birey, yaşamının belirli dönemlerinde, belirli gelişim görevlerini yerine getirmek durumundadır. Bireyin en önemli gelişim görevlerinden birisi de yoğun olarak ergenlik döneminde yaşanan ve bireyin kendisine uygun ve doğru mesleği seçmesi ile sonuçlanan  meslek seçimi görevidir. Bireyin bu gelişim görevini yerine getirebilmesi için, mesleki olgunluğunu kazanması ve mesleki gelişim basamaklarından geçmesi gerekecektir.  Birey, bu aşamalarda kendi özellikleri tanıyabilmesine  yardımcı olarak  farklı yaşantılar geçirebilme olanağı yakalayabilirse  mesleki anlamda o denli olgun davranış özellikleri gösterebilme ve mesleki olgunluk   kazanabilecektir.

Mesleki olgunluk, mesleki gelişim alanındaki en önemli ve en kapsamlı kavramlardan birisidir. Bu kavram, bireyin ilgileri, yetenekleri ve değerleri, sistematik ve bağımsız düşünmesi, karar vermesi ve davranması , benlik algısı gibi pek çok olguyu içerisine alır. Meslek seçimi kararına yönelen birey, ilgilerinin, değerlerinin ve yeteneklerinin farkına varabilmelidir. Benlik algısını gözden geçirip güçlü ve zayıf yönleriyle kendini tanımalı, kabul edebilmeli ve kendini geliştirebilmek için çaba harcamalıdır.  Bağımsız ve sistematik düşünüp karar verme becerisine sahip olmalı, çevresindeki meslek ve eğitim seçeneklerini araştırarak geleceğine ilişkin mesleki plan ve programlar yapmalı ve verdiği mesleki kararın sorumluluğunu üzerine alarak emin adımlarla hedefine doğru ilerlemek için eyleme geçmelidir. İşte bireyin meslek seçimi ile ilgili olarak yerine getirmesi beklenen gelişim görevine “Mesleki Olgunluk” adı verilmektedir. Mesleki olgunluk, bireyin kişilik gelişimine koşut  olarak gelişir. Eğer bir kimse, yirmi yaşında hala ilgilerinin, yeteneklerinin ne olduğunu bilmiyorsa ve yetişkin olmasına karşın  hala bir meslek seçememişse ; o bireyin mesleki olgunluğunu kazanamamış olmasının ötesinde kendini tanımadığı, dolayısıyla           da kendini gerçekleştiremediği ve olgun kişilik özelliklerine sahip olmadığı sonucuna varılabilir.  Birey mesleki  gelişim basamaklarındaki  görevlerini başarı ile yerine getirdiği takdirde, meslek seçimi açısından olgunlaşır.

            Mesleki rehberliğin yaşam boyu sürdüğü  görüşünden hareketle mesleki rehberlik çalışmaları  ilköğretim ve ortaöğretim öğrencilerinin gelişim gereksinimlerini karşılayabilmek için uyarlanmıştır.   bir  süreç olduğu  düşüncesinden  hareketle  bu program  ilkokul  ve  ortaöğretim   gruplarına  göre biçimlendirildi.

                                                                            Programın amacı Özel  Arı Okullarının  tüm eğitim kademelerindeki   öğrencilerin  en önemli gelişim görevlerinden  biri olan  bağımsız ve  etkili  meslek kararını verme süreçlerini kolaylaştırmaktır. Mesleki  kararı  verme  becerilerini olumlu yönde geliştirme  amacını da taşıyan  bu programda  öğrencilere  meslek seçimi sürecinde  önemli olan  temel kavramlar verilerek  çalışmalar başlatılmaktadır. Daha sonra  çeşitli etkinliklerle desteklenen  uygulamalar yürütülmektedir.

 

MESLEKİ REHBERLİK  İLKÖĞRETİM I. KADEME UYGULAMASI

Aşağıda  Arı Okulları ilköğretim ilk kademe düzeyindeki “Mesleki Rehberlik” programı ve bu program çerçevesinde yapılanlar özetlenmiştir. Arı Okulları Rehberlik ve Psikolojik Danışma Merkezi tarafından hazırlanan Mesleki rehberlik programı, Önokul’dan lise son sınıfa kadar her düzeydeki öğrencilerimizin gelişim özelliklerine uygun olarak hazırlanmıştır. İlköğretim ilk kademe düzeyinde hazırlanan mesleki rehberlik programının amacı, öğrencilerin erken yaşlardan itibaren meslek kavramının farkında varmalarını, pek çok meslek hakkında bilgi edinmelerini  ve buradan hareketle kendilerini pek çok alanda denemelerini sağlamaya yardımcı olmaktır. Bu amaçla yürütülen mesleki rehberlik uygulamalarında mesleklerle ilgili kavramlar grup rehberliği yoluyla öğrencilere aktarılmakta, çocukların ilgi duydukları ve yapmaktan hoşlandıkları işlerden oluşan bir soru listesi uygulanmakta ve değerlendirilmektedir. Elde edilen veriler doğrultusunda velilerden kaynak kişi olarak sınıfa gelmeleri yoluyla yardım alınarak farklı etkinlikler yürütülmektedir.

Mesleki Rehberlik Programının Amacı:

            Mesleki gelişim kuramcısı Ginzberg ve ark. göre ilköğretim ilk kademe (6-11 yaş) düzeyindeki çocuklar için en önemli gelişim görevi, çocuğun oyunlarından işe yönelmesi, zevk ilkesi ve içselleştirme yoluyla geçici meslek tercihlerini yapmasıdır. Bu dönemde yapılan meslek tercihleri daha çok bir heves niteliği taşımaktadır. Birey zevk ilkesinden hareketle, hoşlandığı mesleklere girmek ister. Çocuk bir gün pilot, ertesi gün doktor vs. olmaya karar verir.

            Bu dönemde çocukların pek çok alanda kendi yapabileceklerini denemeleri ve mesleklerle ilgili bilgi edinmeleri mesleki gelişimi olumlu yönde etkileyecektir. Böylece çocuk bu dönemden başlayarak kendi güçlü ve zayıf yönlerini fark ederek mesleklerin gerektirdiği özellikler konusunda bilgi sahibi olacaklardır.

            Mesleki rehberliğin gelişimsel ve yaşam boyu devam eden bir süreç olduğundan hareketle Özel Arı Okulları Rehberlik ve Psikolojik Danışma Merkezi, rehberlik hizmetlerinin bir boyutu olarak “Mesleki Rehberlik” programı başlatılmıştır. Bu program öğrencilerin yaş grupları ve gelişim özellikleri dikkate alınarak farklı formlarda hazırlanmış ve uygulanmıştır.

            İlköğretim 5. sınıf düzeyinden sonra öğrencilerimizi, her ders için farklı öğretmenle çalıştıkları ve branşlaşmanın başladığı bir dönem beklemektedir. İlköğretim ilk kademe düzeyinden başlanarak  mesleki rehberlik çalışmalarının yürütülmesi, öğrencilerimizin farklı derslerin hangi ilgi ve yetenekleri gerektirebileceğine ilişkin farkındalık kazanmalarını sağlamaktadır.

            İlköğretim ilk kademe düzeyinde oluşturulan  mesleki rehberlik programının amacı çocukların kendilerini ve çeşitli meslek gruplarını tanımalarına yardımcı olmaktır. Bu makalede, “Mesleki Rehberlik” programı çerçevesinde ilköğretim ilk kademede yürütülen çalışmalar ve uygulamalar tanıtılmaktadır.

            Mesleki rehberlik programı İlköğretim I. Kademe uygulamasının çalışma grubunu, Özel Arı İlköğretim Okulu 5. sınıf öğrencileri, rehberlik ve psikolojik danışma uzmanları, bu grubun sınıf öğretmenleri ve kaynak veli olarak sınıflara gelen velilerimiz oluşturmaktadır.

I.Oturum:

Süre: 45 dakika

Amaç: Meslek, iş, meslek tercihi ve meslek seçimi kavramları hakkında öğrencilerin fikir sahibi olmaları ve meslekler hakkında bilgi edinebilme yollarının farkına varmaları amaçlanmıştır.

Araç ve Gereçler: Konu ile ilgili olarak hazırlanmış şeffaflar ve tepegöz.

Grup  Yaşantılarının Özeti:

            Bahar döneminden başlanarak öncelikle 5. sınıflardaki öğrencilerle mesleki rehberliğin genel konuları üzerinde konuşulmuştur. Bu öğrencilerin düzeylerine uygun olarak meslek, iş, meslek tercihi, meslek seçimi gibi kavramlar üzerinde durulmuştur. Öğrencilere çevrelerindeki meslekleri daha iyi tanıyabilmek ve bilgi alabilmek için kimlere ve nerelere başvuracakları, hangi kaynaklardan yararlanabilecekleri anlatılmıştır. Bireyin kendisine uygun mesleği seçmesinin önemine değinilmiştir. Bu konu sınıf içerisinde tartışılmış buna ilişkin örnekler incelenmiştir.

Ev Ödevi: Bu hafta çalışmaları sonunda çocuklara kendi yakın çevrelerindeki kişilerin meslekleri hakkında bilgi edinmeleri ödev olarak verilmiştir.

  1. Oturum:

Süre: 45 dakika

Amaç: Meslek seçerken dikkat edilmesi gerekenler ve ilgi, yetenek kavramları konusunda öğrencilerin  bilgilendirilmesi amaçlanmıştır.

Araç ve Gereçler: Konu ile ilgili olarak hazırlanmış şeffaflar ve tepegöz.

Grubun Özeti: Öğrencilere yakın çevrelerindeki kişilerin mesleklerini araştırmaları konusunda verilen ödevleri sınıf içerisinde paylaşılmıştır.Öğrenciler bu ödevden sonra meslekler konusunda bilmedikleri pek çok şeyin olduğunu fark etmişlerdir. Ayrıca bu hafta içerisinde çocuklarla, meslek seçerken nelere dikkat edilmesi gerektiği konusu tartışılmıştır. İlgi ve yetenek kavramları konusunda öğrenciler bilgilendirilmiştir.Öğrencilerin yapmaktan hoşlandıkları şeyleri sınıf içerisinde anlatmaları ve arkadaşları ile paylaşmaları sağlanmıştır.

III. Oturum:

Süre: 45 dakika

Amaç: Bireysel olarak her öğrencinin ilgi duyduğu ve yapmaktan hoşlandığı işlerin farkına varmasını sağlamak amaçlanmıştır.

Araç ve Gereçler: Öğrencilerin ilgi duydukları ve yapmaktan hoşlandıkları işlerden oluşan formlar.

Grubun Yaşantılarının  Özeti:

            İlgi duydukları ve yapmaktan hoşlandıkları işlerden oluşan bir soru listesi yanıtlanmak üzere tüm öğrencilere verilmiştir. Gerekli açıklamalar yapılarak öğrencilerin bu soru listelerini yanıtlamaları sağlanmıştır.

  1. Oturum:

Süre: 45 dakika

Amaç: Bireysel olarak her öğrencinin ilgi duyduğu ve yapmaktan hoşlandığı işlerin farkına varmasını ve sınıf genelinde tercih edilen meslek gruplarının sınıfta paylaşılması amaçlanmıştır.

Araç ve Gereçler: Öğrencilerin ilgi duydukları ve yapmaktan hoşlandıkları işlerden oluşan formların değerlendirilmiş halleri ve sınıf geneli belirlenen sonuçlar.

Grup yaşantılarının özeti

            Çocukların soru listelerine verdikleri yanıtları bireysel olarak değerlendirilmiştir. Sonuçlar, çocukların farklı ilgi alanlarına ilişkin aldıkları puanların birbirlerine çok yakın olduğu yönündedir. Bu da 5. sınıf düzeyindeki öğrencilerin ilgilerinin ayrışmadığını göstermiştir. Sınıf genelinde elde edilen sonuçlara bakıldığında ise günümüzde popüler olan meslek alanlarının daha çok tercih edildiği yolundadır. Bu aşamadan sonra özellikle tercih edilen meslek alanları olmak üzere çeşitli meslek alanları hakkında öğrencilere bilgi verildi.

Kaynak Kişi Uygulaması:

            Öğrencilerin yakın çevrelerindeki kişilerin meslekleri listelendi. Sınıf öğretmeni ile iş birliği yapılarak öğrencilere tanıtılacak meslek grupları belirlendi. Bu gruplar hakkında bilgi verebilecek veliler ile iletişim kuruldu. Bu veliler kaynak kişi olarak sınıflara gelerek kendi mesleklerini, mesleklerinin gerektirdiklerini ve mesleğin çeşitli niteliklerini sınıfta öğrencilerle paylaştılar. Buna ek olarak bazı veliler de özel ilgi alanlarını ve hobilerini bu etkinlik sırasında öğrencilere tanıtarak mesleki rehberlik programına katkıda bulundular. Belli aralıklarla bu etkinliğin uygulanmasına devam edilmektedir.

MESLEKİ REHBERLİK  İLKÖĞRETİM II. KADEME UYGULAMASI

Arı Okulları II. Kademe öğrencileriyle gerçekleştirilen “Mesleki Rehberlik” programı uygulamaları aşağıda özetlenmiştir. Mesleki rehberlik programı geçen yıl okulumuza devam eden 6. ve 7. sınıf öğrencileriyle 2 hafta süreyle yürütülmüştür. Programın amacı; öğrencilerimizin kendi ilgi ve yeteneklerini fark edebilmeleri, mesleklerle ilgili kavramları, meslek alanlarını, farklı alanlardaki meslekleri tanımalarıdır. Bu amaçla, öğrencilere mesleklerle ilgili temel kavramlar verilerek, kendi ilgilerini ve farklı meslek alanlarına ilişkin etkinlikleri tanımalarına yönelik olarak soru listelerini cevaplandırmaları, sonuçlarını çocukların kendilerinin değerlendirmeleri sağlanmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda çocuklarla tartışmalar başlatılarak, yaşantılarını grupla paylaşmaları sağlanmış, tercihin yoğun olduğu mesleklerle ilgili tanıtımlar yapılmıştır.

Mesleki Rehberlik Programının Amacı:

Böylece öğrencilerin, bu dönemin önemli bir özelliği olan, henüz belirgin bir kararlılık göstermeyen ilgilerine ve tercihlerine yön vermelerinin kolaylaştırılması amaçlanmıştır. Ayrıca ilköğretim eğitiminin sona ermesiyle birlikte öğrencilerin önünde farklı seçenekler sunan bir orta öğretim dönemi başlamaktadır (Fen/ Anadolu Liseleri, Meslek/Teknik Liseler, Öğretmen/Güzel Sanatlar Liseleri vb.). Öğrencilerin ilgi ve yeteneklerine uygun doğru bir lise tercihi, üniversiteye hazırlık ve giriş sürecini destekleyici ve kolaylaştırıcı bir etkiye sahiptir. Lise döneminde doğru alanlara yönelmek, üniversite eğitiminin temellerini oluşturan derslere yönelmek ve üniversite sınavında avantaj sağlayacak koşullara yönelmek anlamına gelmektedir (Alanımızla ilgili güçlü bir temel eğitim, daha yüksek ağırlıklı orta öğretim puanı, ek puan vb.).

Öğrencilerin İlgi ve yeteneklerine uygun ve üniversitede almak istedikleri eğitimi destekleyen bir orta öğretim kurumunu tercih etmelerinin motivasyonlarını ve başarılarını olumlu yönde etkileyeceği düşünüldüğünde, bu yaş grubuna yapılacak mesleki rehberlik çalışmalarının daha da önem kazandığı düşünülmektedir.

            Mesleki rehberlik programı İlköğretim II. Kademe uygulamasının çalışma grubunu, Özel Arı İlköğretim Okulu 6. ve 7. sınıf öğrencileri, rehberlik ve psikolojik danışma uzmanları ve bu grubun sınıf öğretmenleri oluşturmaktadır.

Süreç

I.Oturum:

Süre: 45 dakika

Amaç: Meslek, iş, meslek alanları, meslekler ve tercihler hakkında öğrencilerin bilgi sahibi olmaları ve meslekler hakkında bilgi edinebilme yollarının farkına varmaları amaçlanmıştır.

Araç ve Gereçler: Konu ile ilgili olarak hazırlanmış şeffaflar ve tepegöz.

Grup  Yaşantısının Özeti:                  Mesleklerle ilgili temel kavramlar üzerinde durulmuş, öğrencilerin bu konuda sahip oldukları bilgilerin anlaşılabilmesi için bir tartışma başlatılmıştır. Sahip oldukları bilgilere hangi kaynaklardan ulaştıkları ve doğruluk dereceleri tartışılarak, öğrenciler daha doğru ve güvenilir kaynaklara yönlendirilmeye çalışılmıştır.

  1. Oturum:

Süre: 45 dakika

Amaç: Meslek seçerken dikkat edilmesi gerekenler ve ilgi, yetenek kavramları konusunda öğrencilerin  bilgilendirilmesi  ve ilgi duydukları farklı meslek alanlarını keşfetmeleri.

Araç ve Gereçler: Konu ile ilgili olarak hazırlanmış şeffaflar ve tepegöz.

Grup Yaşantısının Özeti: İlgi ve yetenek kavramları konusunda öğrenciler bilgilendirilmiştir.Öğrencilerin ilgi duydukları meslek alanlarını keşfedebilmeleri için farklı meslek gruplarına ait etkinlikleri içeren bir ölçek uygulanmıştır. Ölçek sonuçlarını her öğrencinin kendisinin değerlendirerek grup ile paylaşmaları, böylece kendi mesleki ilgi alanlarını ve farklı meslek alanlarını fark edebilmeleri sağlanmaya çalışılmıştır.

GRUP  YAŞANTILARI İLE İLGİLİ GENEL GÖZLEMLER

İlköğretim eğitiminin orta öğretimin, ortaöğretim eğitiminin de üniversite eğitiminin ön koşulları olduğu düşünülürse bu eğitimleri birbirinden bağımsız ve farklı görmek hatalı olur. Eğitim yaşantımız süresince bize avantaj sağlayacak tercihlere yönelmenin bizlere sağlayacağı yararlara sahip olabilmek için tartışma ve paylaşımlar şeklinde yürütülen bu çalışmada, çok az sayıda öğrencinin belirgin ve kararlı tercihlere sahip oldukları gözlemlenmiştir. Öğrencilerin büyük bir kısmının kararsız olduğu ve pek bilgi sahibi olmadıkları halde daha çok günümüzde popüler olan  mesleklere yöneldikleri görülmüştür.

Bu yönelmenin yoğunlaştığı meslek alanları aşağıda özetlenmiştir:

-İşletmeciler ve yöneticiler,

-Sanat, yazarlık, sahne ve perde sanatçılığı,

-Fen Bilimleri, bilgisayar, teknoloji.

Değerlendirme ve Öneriler:

Uygulamalar sırasında öğrenciler, farkında olmadıkları bazı ilgilerini ortaya çıkararak, farklı meslek alanları hakkında bilgi sahibi olarak ve abartılı, gerçekçi olmayan mesleki beklentilerini gözden geçirerek farkındalıklarını arttırmışlardır. Ayrıca orta öğretim kurumları hakkında farklı seçenekleri görmeleri karar verme süreçlerini olumlu yönde etkilemiştir. Öğrecilere tercihlerinde gereksinim duydukları yönlendirmeyi ve desteği verebilmeleri amacıyla velilere gönderilen “Çocuğumu Anlamak” adlı kitapçığın yol gösterici olduğu düşünülmektedir. Ayrıca öğrencilerle yapılan tartışmalar sırasında, bundan sonraki uygulamalarda ailelerle yapılabilecek yüzyüze toplantıların daha etkili olabileceği düşünülmektedir.

MESLEKİ  REHBERLİK   FEN LİSESİ   UYGULAMASI

I.     OTURUM

SÜRE : 45 dakika

AMAÇ:

  1. Mesleki grup rehberliğinin genel amacını ve grupta uyulması gereken kuralları belirlemek,
  2. Uygulanmakta olan ders sistemini öğrenmek,
  3. Alan ve meslek seçimiyle ilgili temel kavramları incelemek ,

ARAÇ  VE  GEREÇLER

Tepegöz, meslek   seçimiyle  ilgili olan temel kavramların şeffafları

SÜREÇ:

  1. Psikolojik danışman, grubun genel amacını, ilkelerini, grupta uyulması gereken kuralları açıklayarak oturuma başlar. Ayrıca öğrencilere mesleki rehberliğin amaçları anlatılır.
  2. Yürürlükte olan ders sistemi ile ilgili bilgi verdikten sonra meslek seçimi ile ilgili temel kavramlar verilir ve  grup etkileşimi başlatılır.  İlkin,öğrencilerden, aşağıdaki kavramları tanımlamaları  istenerek  ortaya çıkan  yanıtları tartışmalarını istenir.
  • Meslek
  • Mesleki olgunluk
  • Benlik kavramı ve mesleki benlik kavramı
  • Mesleki gelişim görevleri
  • Meslek tercihi
  • Alan seçimi
  • Meslek seçimi
  • Mesleğe girme
  • İş

Yukarıda belirtilen kavramlar grup üyelerinin katılımı ile tartışılır. Birinci oturumda meslek seçiminde önemli olan kavramlar üzerinde durulduktan sonra çevrelerindeki olanakları daha iyi tanımaları  için kimlere ve nerelere başvuracakları öğrencilere anlatılır.

GRUP  YAŞANTILARININ ÖZETİ

Öğrenciler severek yapacakları etkinliklere uygun meslek seçiminin önemli olduğunu   birbirleri ile  yaşantılarını paylaşarak dile getirmişlerdir. Öğrencilerden biri babasının doktor olduğunu ve çalışma saatlerinin belli olmadığını, çoğu zaman ayakta durarak çalıştığını açıklamıştır. Bir diğer öğrenci ise babasının inşaat mühendisi olduğunu ama babasının ticarete daha çok ilgi duyduğunu ve ticaretle uğraştığını ifade etmiştir.  Öğrencilerin aileleri ilgili verdiği bilgilere dayanarak bir  meslek seçerken  nelere dikkat edilmesi gerektiği tartışmıştır.  Öğrenciler özellikle mesleğin gelecekteki konumu ile ilgili bilgi edinmenin önemli olduğu konusunda fikir birliğine varmışlardır. Öğrencilerin kavramlarla ilgili  eksik ve yanlış bilgilerini düzeltilerek  grubun  sonunda yaşantılar özetlenmiştir.

Ev ödevi : Bu oturumun sonunda öğrencilerden meslek seçerken göz önüne alınacak etmenlerin  neler olabileceğini düşünmeleri ve bunu yazılı olarak ifade etmeleri istenmiştir.

II. Oturum

SÜRE : 45 dakika

AMAÇ:

  1. Meslek seçerken göz önüne alınacak etmenlerin  farkında olmak ,
  2. Yetenek, ilgi ve mesleki değer kavramlarını öğrenmek,
  3. Yetenek, ilgi ve mesleki değerleri tanıyabilmenin yollarını keşfetmek.

ARAÇ  VE  GEREÇLER

Tepegöz, konuyla ilgili şeffaflar

SÜREÇ :

  1. Geçen hafta grupta neler yapıldı? sorusu gruba yönelterek grup etkileşimini başlatılır. Bu özetlendikten sonra öğrencilere seçmeyi düşündükleri mesleklerle ilgili verilen ev ödevi tartışılır.

GRUP  YAŞANTILARININ ÖZETİ

Ev  ödevleri üzerinde  çalışırken öğrencilerin mesleklerle ilgili bilgilerinin yetersiz olduğu gözlemlenmiştir. Burada dikkati çeken öğrencilerin çoğunun mesleğin kazancı ile ilgilenmesi olmuştur. Öğrencilere meslek seçerken dikkat edilmesi gereken özelliklerden yalnızca birinin kazanç olduğu açıklanmıştır. İlgi duymadan, yeteneklerinin altında ya da üstünde seçecekleri mesleklerin yaşamlarını nasıl etkileyebileceği tartışılmıştır.  Öğrenciler ilgi duyarak yapacakları işin  meslekten alınan  doyumu artıracağını  ve bu alanda kendilerini geliştirebileceklerini     açıklamıştır. Meslek seçerken ders başarılarını, yetenek, ilgi, maddi koşulları, eğitim kurumunun sahip olduğu olanakları  göz önüne almak gerektiği anlatılmıştır. Yetenek, genel ve özel yetenek ,ilgi, hobi kavramları ile ilgili grup etkileşimi başlatılarak  grup tartışmasına sunulmuştur.

Oturumun sonunda öğrencilerin kendilerini ve yaşamlarını düşünerek ilgi, yetenek ve değerleri hakkında düşünmeleri ve bunu bir dahaki oturumda paylaşmaları istenmiştir.

III. Oturum

SÜRE: 45 dakika

AMAÇ:

  1. Kendimizi (yetenek, ilgi, mesleki değerler ve diğer kişilik özellikleri) ve çevremizdeki olanak (meslek alanlarını, seçmeli dersleri,meslekleri, yükseköğretim programlarını) tanımak için kimlere, nerelere başvurabileceğini bilmek,
  2. Meslek seçerken o mesleğin hangi özelliklerine dikkat edilmesi gerektiğini anlamaya çalışmak,

ARAÇ VE GEREÇLER

Tepegöz ve konuyla ilgili şeffaflar ve öğrenci sayısı kadar “Meslekler  Rehberi” kitapçığı

SÜREÇ:

  1. Geçen hafta grupta yapılanlar özetlenerek grup etkileşimi başlatılır.
  2. Öğrencilere ilgi, yetenek, mesleki değer ve kişilik özelliklerini tanımaları amacıyla nerelere başvurabilecekleri konusunda birbirleriyle tartışmaları  sağlanır.
  3. Meslekler nasıl kazanılır? (uzun, kısa süreli ….) .Meslek seçerken o mesleğin hangi özelliklerine dikkat edilmelidir? Gibi sorular sorularak aşağıdaki yanıtların verilmesi beklenmiştir, eksik kalan bölümler tamamlanır.
  • Yeteneklere, ilgilere, mesleki değerlere uygunluğuna,
  • Çalışma koşullarına (çalışma saatleri, tatil süresi)
  • Mesleğin şu anda ve gelecekte iş dünyasındaki durumuna
  • Kazanç durumuna
  • Sağlık durumumuza uygun olup olmadığına,
  • Ne tür etkinlikleri gerektirdiğine (zihinsel, bedensel etkinlikleri, el becerisi vb. lerini ne derece gerektirdiği)
  • Mesleğin toplumsal saygınlığına
  • Mesleğin hoş olan ve olmayan yanlarına
  • Mesleğe girebilmek için ön hazırlıklar (staj, kurs, çıraklık gibi) gerekip gerekmediğine,
  • Meslekte işe girmenin nasıl olduğuna (sınavla mı, doğrudan mı, sermaye gerektiriyor mu)
  • Meslekte ilerleme olanağının olup olmadığına ve ilerlemenin nasıl olduğuna ( yetenek, bilgi ve beceri ile mi, yoksa yıl ile mi ilerleme olmakta)
  • Mesleğin nasıl kazanıldığına (usta-çırak ilişkisi içerisinde mi, yükseköğrenim yapılarak mı?)
  • Bu meslekle ülkenin her yerinde iş bulunup bulunmayacağına,
  • Mesleğin iş çevresine (nasıl bir ortamda yürütülmektedir?sıcak soğuk…)
  • Mesleğe kabul için gereken yaşa
  • Mesleğin gerektirdiği fiziksel özelliklere (boy, kilo,…)
  • Mesleğin etkinliklerini yaparken gerekecek araç-gereçlere, vb.leri özelliklerine dikkat edilmesi gerektiğini anlatılır.

Meslek seçerken dikkat edilecek özellikleri öğrencilerle paylaşarak, grup etkileşimi başlatılır.

GRUP  YAŞANTILARININ ÖZETİ

Öğrencilerin kendi ilgi, yetenek ve değerlerine uygun seçebilecekleri mesleklerle ilgili  düşünce ve duygularını paylaşmaları  sağlanmıştır. Öğrencilerden bazıları seçtikleri alanın kendi istekleri dışında ailelerinin yönlendirmeleri doğrultusunda olduğunu ifade etmişlerdir.

Ayrıca, Türk Eğitim Sisteminin  ve sınav sisteminin   doğru meslek seçimi kararını vermedeki rolü ile  ilgili tartışma grup üyeleri tarafından sürdürülmüştür.

Öğrencilerin uygulanmakta olan ÖSS ile  ilgili bilgi yetersizliğinden  yola çıkarak  onlara ayrıntılı bilgi verilmiş ve gruptan gelen sorular yanıtlanmıştır.

Daha sonra  ders saati içinde öğrencilere   ÖSYM BİLDEMER-2000  testi uygulanmıştır.

Ev ödevi : seçmeyi düşündükleri meslek hakkında ayrıntılı bilgi edinmek

IV. Oturum

SÜRE : 45 dakika

AMAÇ:

  1. Mesleklerle ilgili bilgi edinmek,
  2. Üniversiteler, yükseköğretim programları ve mesleklerle ilgili bilgi veren yayınları tanımak,
  3. Yükseköğretim programları ile ilgili kavramları öğrenmektir.

ARAÇ VE GEREÇLER

ÖSYM üniversiteler, yükseköğretim programları ve meslekler rehberi  kitabı, tepegöz ve konuyla ilgili şeffaflar

SÜREÇ :

  1. Geçen hafta  grupta neler yapıldı? sorusunu yönelterek grup etkileşimini başlatılır.
  2. Seçmeyi düşündükleri mesleklerle ilgili ne gibi bilgi edindiklerini grup üyelerine sorulur ve   mesleklerle ilgili  edinilen bilgilerin grupta anlatılması sağlanır.
  3. Öğrencileri, mesleklerle ilgili bilgi edinmelerini için meslek sahiplerini iş başında gözlemlemeye ve onlarla görüşme yapma ile ilgili bilgi verilir.
  4. Aşağıda belirtilen yükseköğretim programları ve onlarla ilgili kavramlarla ilgili bilgi verilir . Öğrencilerden gelen sorular yanıtlanır.
  • Devlet ve Vakıf Üniversiteleri
  • Ön lisans
  • Örgün eğitim
  • İkinci öğretim
  • Yaz okulu
  • Yatay geçiş
  • Dikey geçiş
  1. Yüksek lisans/ Tıpta Uzmanlık/ Doktora
  2. Üniversiteler,yükseköğretim programları ve mesleklerle ilgili  bilgi veren yayınları tanıtılır.  Yükseköğretim programları ile ilgili kavramlar öğretilir.

GRUP  YAŞANTILARININ ÖZETİ

Bu oturumda öğrencilere uygulanan ÖSYM BİLDEMER-2000 testi sonuçları tartışılmıştır. Öğrencilerden bazıları çıkan sonuçların kendi kişilik özelliklerine uygun olmadığını açıklamışlardır.  Bu öğrencilerden bazıları soruları anlamakta zorluk çektiklerini, bazıları ise rast gele işaretlediklerini ifade etmişlerdir.

Öğrencilere BİLDEMER-2000’nin belirlediği yüksek öğretim programları açıklanarak her programın eğitim süreci, çalışma koşulları ve ekonomik kazancı üzerinde durulmuştur.

Meslek kararının  kişinin kendini iyi tanıyarak bağımsız vermesi gereken bir karar olduğunu vurgulayarak oturum sürdürülmüştür.

  • Gruba “Tercih ettiğiniz  mesleği planlayabilmek için neler yapıyorsunuz?” Tercih edilen mesleğe sınavla giriliyorsa; o sınava hazırlanmak için girişimleriniz  var mı? Tercih edilen meslek yüksek öğrenim yapmayı gerektiyorsa, bu meslekle ilgili yükseköğretim programlarını araştırdınız  mı? Tercih edilen meslekle ilgili  özgül bilgiler topladınız mı? Tercih edilen meslekler  için iş deneyimi  edinme girişimlerinde bulundunuz  mu? Tercih edilen mesleğe girebileceği zamana kadar gereksinimi olan maddi desteği nereden sağlayacağını araştırdınız mı?gibi sorular  yöneltilerek  grup tartışması başlatılmıştır.

GRUP  YAŞANTILARI İLE İLGİLİ GENEL GÖZLEMLER

Üniversite ve meslek tanıtımlarının mesleki rehberliğin önemli bir boyutunu oluşturduğu ve bu eğitim bir süreç olduğu düşüncesinden yola çıkarak eğitim – öğretim yılı içinde üniversite tanıtımı çalışmalarına yer verilmiştir. Meslek ve üniversite tanıtım çalışmaları panel, konferans, kurumlara gezi ve  Akadamedia bilgisayar programı ile gerçekleştirilmektedir.

Öğrencilere en fazla ilgi duydukları ve tanıtılmasını istedikleri mesleklerin  neler olduğuna ilişkin anket yapılarak aşağıda özetlenmiştir.

Şekil 1’den görüldüğü gibi, 1999-2000 eğitim-öğretim yılında  öğrencilerin en çok tanıtılmasını istedikleri meslekler sırasıyla İşletme, Endüstri Mühendisliği, Bilgisayar  Mühendisliğidir. Bu verilerden yola çıkarak 2000-2001 eğitim-öğretim yılında  düzenlenen meslek tanıtımlarında  İşletme, Endüstri Mühendisliği ve  Mimarlık  meslekleri tanıtıldı.

Ayrıca, Sabancı üniversitesi tanıtımı da yapılmıştır.

Mesleki rehberlikte önemli olan konulardan  biri anne baba tutumu  ile  öğrencinin  meslek seçimi  arasındaki ilişkidir. Bu  sürece ailenin  katılımını  da sağlamak amacıyla  ailelilere “Çocuğumu  anlamak” kitapçığı  gönderildi. Ayrıca velilere  “ÖSS  ve sınav kaygısı ile başa çıkma“   konusunda  söyleşi düzenlenmiştir.

Değerlendirme ve Öneriler:

            Mesleki rehberlik programı, tüm Arı Okullarında uygulanmıştır. Bu programın özellikle ilk kademe düzeyindeki öğrencilerle uygulanmaya başlanması yoluyla öğrencilerimizin erken yaşlardan itibaren meslekler hakkında bilgilenmelerini sağlamak hedeflenmiş ve bu hedefe özellikle mesleklerle ilgili bilgi verme basamağında ulaşıldığı gözlenmiştir.

            Hayal döneminde olduğu düşünülen okulumuzdaki 6-11 yaş dönemi çocukları, meslekler hakkında bilgilenmiş ve kendilerini o mesleğin gerektirdiği işler ile özdeşleştirip değerlendirmeler yapmışlardır. Bu programın uygulanması yoluyla öğrencilerin  meslekler hakkındaki bilişsel repertuarlarının geliştiği ve mesleki gelişim açısından olumlu yol kat ettikleri gözlemlenmiştir.

            Mesleki rehberlik çalışmalarının Arı Okullarında Önokul’dan başlayarak 4-11 yaş dönemindeki çocuklarımızın düzeylerine uygun olarak genişletilerek çalışmaları sürdürülmektedir. Bu amaçla, küçük yaş grubundaki çocuklarımızla uygulanmak üzere mesleklerle ilgili oyunlar, mesleki rehberlik programına eklenmiştir. Kaynak kişi uygulamasının ise, tüm sınıflar düzeyinde daha sık aralıklarla yürütülmesi hedeflenmektedir.

Özel Arı  okullarında yürütülen “Mesleki Rehberlik”  programının ilköğretim ve ortaöğretimi  kapsaması yürütülen çalışmanın etkiliğini artırmaktadır. Ayrıca bu çalışmayla  daha çok öğrenciye ulaşılması, daha çok üniversite tanıtımlarına yer verilmesi hedeflenmektedir.

Kaynaklar

Bilgin, Asude. (1995) Grupla Rehberlik ve  Grupla  Psikolojik Danışmanın ergenlerin bağımsız meslek kararı vermeleri üzerine etkisi. Yayınlanmamış  Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, Ankara .

Kuzgun, Yıldız. (1998). Üniversiteler, Yükseköğretim Programları  ve Meslekler Rehberi.  Ankara:  ÖSYM  Yayınları

 Kuzgun, Yıldız. (1997-7) Rehberlik  ve Psikolojik Danışma. Ankara:  ÖSYM  Yayınları

Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz
İlgili Terimler :