- Hoşgeldiniz

KAYITLI ÜYE GİRİŞİ

YENİ ÜYELİK

ÖNE ÇIKAN HABERLER

Mesleki Rehberlik Hizmetinde Gelişimsel Yaklaşım

Mesleki Rehberlik Hizmetinde Gelişimsel Yaklaşım sitemize 27 Mart 2021 tarihinde eklenmiş ve 0 kişi tarafından ziyaret edilmiş.

MESLEKİ REHBERLİK HİZMETLERİNDE GELİŞİMSEL YAKLAŞIM

Prof.Dr.Binnur Yeşilyaprak*

(Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik

Derneği Başkanı)

ÖZET

Bu makalede çocuklukta bir meslek fikrinin oluşmaya başlamasından, yetişkinlikte bir meslek sahibi oluncaya dek geçen gelişim evrelerini kapsayan “Mesleki Gelişim Süreci” açıklanarak, mesleki rehberlik hizmetlerinin gelişimsel yaklaşım içinde nasıl verilebileceği, temel ilkeleri ve hedefleri vurgulanmıştır. Makale, mesleki rehberlik hizmetlerinin okulöncesi eğitimden yükseköğrenime dek her düzeydeki eğitim kademelerinde yer almasının gereğini vurgulama ve bu hizmetlerin daha yaygın ve sistematik olarak sunulmasının önemine dikkat çekme amacıyla kaleme alınmıştır.

GİRİŞ

MESLEKİ REHBERLİK TANIM VE ANLAYIŞINDAKİ DEĞİŞME

Ülkelerin kalkınmasında bireylere, üretken ve gelişmeye açık nitelikleri kazandırmayı amaçlayan çağdaş eğitim anlayışı; bireyin kendi potansiyelini maksimum düzeyde ortaya koyabileceği en uygun mesleği seçmesine önem verir. Artık günümüzde bireyin bir meslek seçmesinin bir anda verilen bir karar olmadığı, mesleki gelişim süreci içinde biçimlenip ortaya çıktığı kabul edilen bir anlayıştır.

Mesleki Gelişim Süreci, çocuklukta bir meslek fikrinin oluşmasından itibaren yetişkinlikte bir meslek sahibi oluncaya kadar geçen gelişim evrelerini kapsar. Bu sürecin erken çocukluk çağlarında, küçüklere yöneltilen “Büyüyünce ne olacaksın?” sorusuyla başladığı kabul edilebilir (Kuzgun 1994; Yeşilyaprak 1995). Bireyin çocukluktan başlayarak kendisi ve meslekler hakkında geliştirdiği algısal çerçeve ile koşulların etkileşimi içinde oluşan mesleki karar, mesleki gelişim sürecinin belli bir aşamasında yapılan bir seçimdir (Yeşilyaprak, 2004).

Bu anlayış, mesleki rehberlik hizmetlerinin tanımlanması ve sunulmasındaki yaklaşımın değişimine yol açmıştır. 1909’da Frank Parsons, bu konuda yazdığı ilk yazılı kaynakta “Mesleki Rehberliği “Gençlere bir bir meslek için hazırlanmada, mesleğe giriş yollarını aramada, mesleği seçmede, etkili ve başarılı bir meslek elemanı olmada yardım hizmetleri” olarak tanımlamıştır (Gibson&Mitchell 1990). Parsons’ın yaptığı bu tanım, uzun yıllar ülkemizde geçerliliğini sürdürmüş ve mesleki rehberlik ; “eğitim sürecinin belli bir noktasında verilen mesleki karar için bireye yardım”

*A.Ü. Eğitim Bilimleri Fakültesi Öğr. Üyesi

hizmeti olarak anlaşılmış; ilköğretim sonunda ve lise öğrenimi sonunda “yöneltme” hizmeti ile sınırlandırılmıştır.

Ancak, Amerika’da 1950’lerde ve ülkemizde 1990’larda mesleki gelişim süreci içimdeki gelişim görevlerinden söz edilmeye başlanarak, mesleki rehberlik alanında gelişimsel yaklaşımın benimsenmesi gereğine dikkat çekilmiştir (Zunker 1989; Kuzgun 1994; Yeşilyaprak 1995;1996a;1996b;2004).

Günümüzde bu hizmetler; “Çocuklukta bir meslek fikrinin oluşmaya başlamasından itibaren yetişkinlikte bir meslek sahibi oluncaya dek geçen yaşam süreci boyunca, her dönemdeki mesleki gelişim görevlerinin sağlıklı bir şekilde başarılması için yapılan yardım hizmetleri” olarak kabul edilmektedir. Bu tanıma göre, mesleki rehberlik hizmetlerinin gelişimsel bir yaklaşımla ömür boyu sürebileceği söylenebilir. Çünkü bu hizmetler, eğitim süreci boyunca, öğrencinin kendisini ve meslekleri tanıyarak eğitsel ve mesleki tercihlere yönelmesine olduğu kadar; iş ve meslek yaşamına uyum, verimi artırma, iş değiştirme, emekliliğe hazırlık gibi yönlerden, çalışma yaşamında da devam eden hizmetlerdir (Yeşilyaprak 2004).

 

MESLEKİ GELİŞİM SÜRECİ VE YAPILACAK HİZMETLER

Bireye ve çevresine ait birçok etkenin, çocukluktan yetişkinliğe dek, birbirini ve bireyi etkilemesi ile oluşan “Mesleki Gelişim Süreci” beş evreden oluşur. Bu evreler birbirlerini izleyen gelişim aşamalarıdır. Her gelişim evresi kendinden sonra gelen aşamaları etkiler. Bu evreler şu şekilde sıralanır (Isaacson 1986).

  • Uyanış ve farkında olma (Awareness): 5-12 yaş arası, ilkokul dönemini kapsar.
  • Meslekleri keşfetme ve araştırma (Exploration): 12-15 yaş arası, ortaokul (temel eğitimin ikinci kısmı) dönemini kapsar.
  • Karar verme (Decision Making): 15-18 yaş arası, lise dönemini kapsar.
  • Hazırlık (Preparation): 18-23 yaş arası, yükseköğrenim dönemini kapsar.
  • İşe yerleşme (Employment): 23 yaş ve sonrası, iş yaşamına atılma dönemini kapsar.

Yukarıdaki aşamalardan oluşan mesleki gelişim süreci, görüldüğü gibi, eğitim sistemi içindeki dönemleri kapsayarak gerçekleşir. Anaokulu ya da ilkokuldan başlayan eğitim süreci bir bakıma bir mesleğe hazırlanma sürecidir. Bu sürecin her döneminde başarılması gereken “Mesleki Gelişim Görevleri” vardır. Bu görevler diğer gelişim alanlarındaki görevlerle birlikte başarılmalıdır. Diğer bir deyişle, çağdaş eğitim süreci, bireyin bir meslek için hazırlanmasını, onun tüm olarak gelişimi amaç ve yaklaşımı içinde gerçekleştirir (Yeşilyaprak 1996b). Eğitim ve Rehberlik hizmetlerinin amacı bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım olduğu gerçeği benimsendiğinde, eğitim sürecinin, en alt kademeden en üst kademeye dek, bireyin temel gelişim alanlarındaki öğrenme ihtiyaçlarını karşılaması gerekir. Aşağıdaki şemada bu gelişim alanları ve üç alan için ortak olabilecek hedefler sunulmuştur. Bu hedefler anaokulundan başlanarak, yükseköğrenime dek geçerlidir. Burada vurgulanmak istenen nokta, mesleki gelişimin, bireyin diğer gelişim alanları ile birlikte, bütünlük içinde ve eğitim süreci boyunca, gelişimsel yaklaşıma dayalı olarak değerlendirilmesinin önemidir.

YAŞAMBOYU EĞİTİMDE TEMEL GELİŞİM ALANLARINA DAYALI

ÖĞRENME İHTİYAÇLARI

     3 ALAN İÇİN ORTAK HEDEFLER

Kişisel niteliklerini tanıma

Kendini kabul, özgüven

Bireysel yaşam-eğitim yaşamı-iş yaşamı arasındaki ilişkileri kavrama ve bağdaştırma

Öğrenme ve çalışmaya ilişkin olumlu tutumlar geliştirme

Birlikte iş yapma, işbirliği, etkileşim becerilerini kazanma

Boş zaman etkinlikleri ile ilgili olumlu alışkanlıklar geliştirme

Çevresindeki eğitim, iş, meslek ve sosyal olanakları tanıma ve değerlendirme

Problem çözme, karar verme becerileri

KENDİNİ GERÇEKLEŞTİRME

Şemada görüldüğü gibi, eğitimin ve rehberlik hizmetlerinin sonal (nihai) hedefi bireyin kendini gerçekleştirmesidir. Bilindiği gibi kendini gerçekleştirme, yaşam boyu devam eden bir süreçtir. İşte mesleki rehberlik hizmetleri bu süreçte, mesleki gelişim yoluyla bireyin kendini gerçekleştirmesini desteklemeyi amaçlar.

TEMEL İLKELER

Mesleki Rehberlik hizmetlerinin, gelişimsel yaklaşıma dayalı olarak eğitim sürecinin her kademesinde sunulması gereği kabul edildikten sonra, bu sürecin çeşitli dönemlerinde üzerinde durulması gereken mesleki gelişim görevlerinin neler olduğu belirlenmiş ve bunların başarılmasındaki görev ve sorumluluklar uzmanlarca açıklanmıştır. (Yeşilyaprak 2004). Bu makalenin sınırlılıkları içinde bu analizlere girilmemiştir. Sadece, bu yaklaşımda, benimsenmesi gereken temel anlayışların/ilkelerin özetlenmesiyle yetinilmiştir. Şöyle ki;

  • Mesleki Gelişim yaşam boyu devam eden bir süreçtir.
  • Bu sürecin her döneminde başarılması gereken “Mesleki Gelişim Görevleri” vardır.
  • Mesleki gelişim sürecinin sağlıklı yaşanması için, öğrencilerin tümünün, her gelişim döneminde, değişik derecelerde mesleki rehberlik hizmetlerine gereksinimi vardır.
  • Mesleki rehberlik programı, her kademedeki eğitim programlarının içine kaynaştırılarak yürütülmelidir.
  • Temel eğitim ve ortaöğretimdeki öğretmenlere, mesleki rehberlik alanında gerekli bilgi ve beceri donanımı kazandırılmalıdır. Ancak bu hizmetler, okul psikolojik danışmanının sorumluluğunda ve yönlendirmesinde yürütülmelidir.
  • Okul psikolojik danışmanları, yönetici ve öğretmenlere bu anlayışı kazandırmak ve gerekli etkinlikleri yürütmede yardımcı olmak için müşavirlik hizmetlerine ağırlık vermelidir.

KAYNAKLAR

  1. Gibson, R.L. ve M.Mitchell 1990 Introductıon to Counseling and Guidance (3 baskı) Newyork: Macmıllan Publıshing Comp.
  2. Isaacson, L.E. 1986 Career Informatıon in Counseling and career Decelopment (4. baskı), Boston: Allyn, Bacon, Ind
  3. Kuzgun, Y. (1994) “Çağdaş İnsanın En Önemli Kararı: Meslek Seçimi” Bilim ve Teknik dergisi, sayı: 325, s.50-54. Tübitak:ANKARA
  4. Yeşilyaprak, B. 1995 “Mesleki gelişim Sürecinin başlangıcı Olarak Okulöncesi Eğitimi” 10. YA-PA Okulöncesi Eğitimini Yaygınlaştırma Semineri, Bildiri Metni 22-25 Mayıs 1995, ANKARA
  5. Yeşilyaprak, B. 1996a “Mesleki Gelişim Süreci Açısından Temel Eğitim dönemi” II.Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi, Bildiri Metni G.Ü., ANKARA
  6. Yeşilyaprak, B. 1996b “The Place and Function of Vocational Guidance Form The Life-Centered Career Education Approachı Towards to 21st. Century Reorganization of Two Year Colleges. International Symposium. May.22-23 Çankırı, Turkey
  7. Zunker, V.G. 1989 Career Counseling: Applied Conteps of Life Plannig (3 Baskı) Pacific Grove, C.A: Brooks/Cole
  8. Yeşilyaprak, B. 2004 Eğitimde Rehberlik Hizmetleri Gelişimsel Yaklaşım (10. baskı) Ankara: Nobel Yayınları

Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz
İlgili Terimler :