- Hoşgeldiniz

KAYITLI ÜYE GİRİŞİ

YENİ ÜYELİK

ÖNE ÇIKAN HABERLER

Meslek Seçiminde Cinsiyet Farklılığı Tercihlerin İçeriği ve Yapısı

Meslek Seçiminde Cinsiyet Farklılığı Tercihlerin İçeriği ve Yapısı sitemize 27 Mart 2021 tarihinde eklenmiş ve 0 kişi tarafından ziyaret edilmiş.

MESLEKİ KARAR VERMEDE CİNSİYET FARKLILIKLARI:  TERCİHLERİN İÇERİĞİ VE YAPISI

Kadın ve erkeklerin mesleki tercihlerinde görülen farklılıklarının olası kaynaklarını belirlemek için, kariyer tercihlerinin üç yönü incelenmiştir. Birincisi, kariyerle ilgili alanlara verilen öznel önem. Ikincisi, alan içeriğiyle ilgili tercihler (örneğin, mesleklerin arzu edilen özellikleri). Sonuncusu, alanların içeriğiyle ilgili tercihlerden oluşturulan kanıların yapısı. Mesleki tercih yapma sürecinde bulunan ikibin (2000) gencin, mesleki tercihleri incelenmiştir. Bu tercihler onların bilgisayar destekli mesleki rehberlik görüşmeleri esnasında elde edilmiştir. Analiz edilenler: a) Alanlara verilen öznel önemlerde küçük bir cinsiyet farklılığının olduğu, b) Alanın içeriğiyle ilgili tercihlerde gözle görünür bir cinsiyet farkının olduğu, c) Alanın yapısıyla ilgili önemli cinsiyet farklılığının olduğu ortaya çıkmıştır. Bu bulgular ve onların mümkün olan teorik ve pratik belirtileri tartışılmaktadır.

Mesleki psikolojide ve mesleki danışmada önemli bir sorun, meslek seçimlerinde görülen cinsiyet farklılıklarıdır (Betz & Fitzgeralt, 1987; Dex, 1985; Goldin, 1990). Kadınlar genellikle maaş ve hiyerarşik düzeyi düşük olan bir grup geleneksel işe eğilimlidirler. Bazı araştırmacılar yeni sosyal değişikliklere rağmen kadınların işlerle ilgili tercihlerinin pek değişmediğini ve kadın merkezli kaldığını açıklamaktadırlar (Mishler, 1975; Nevill & Schlecher, 1988); öte yandan diğer bir grup araştırmacı da kadınların mesleki tercihlerinin hala büyük bir ölçüde cinsiyet ve kalıplardan etkilenmesine rağmen eskisinden daha az geleneksel olduğunu ileri sürdüler (Betz, Heesacker & Shuttleworth, 1990; Goldin, 1990). Sorun ne olursa olsun kadınlar ve erkekler hala mesleki tercihlerinde farlılık gösterirler.

Yeni bir görüşe göre, Newman, Fuqua and Finger, (1990) meslek gelişiminde cinsiyet farlılıklarının değişik boyutlarda var olabileceğini öne sürdüler ve bu konunun çalışılması için birçok ölçüm, kompleks bir metodoloji ve daha geniş oranda bilişsel değişkenlerin kullanılmasını önerdiler. Mesleki planlama süreci üzerinde odaklanmış yeni yöntemler bu tür çalışmaları mümkün kılmaktadırlar. Bu bilişsel merkezli karar verme ve bilgi işleme teorileri büyük bir ilgi çekmektedir (Brown, 1990; Gati, 1986; Walsh & Osipow, 1988).

Bu bilişsel yaklaşımın temelinde, ve bilgiyi işleme teorisinin 3 basamağı izlenerek Stenberg (1980), Sampson, Petersen ve Recerdon (1990) mesleki planlama için bir bilgi işlem kriterleri pramidi önerdiler. Bu pramidin tabanı: a) mesleki bilgi ( örneğin alternatiflerle ilgili bilgi), b) kişisel bilgi (örneğin mesleki karar veren kişinin tercihleri ve yetenekleri) olmak üzere iki bilgi alanından oluşur. Bu araştırmada daha çok kişinin kendi bilgisi üzerinde durulmuştur. Mesleklerle ilgili tercihlerin üç yönü incelenmiştir: a) mesleklerle ilgili değişik alanların (yönlerin) göreli önemi, b) her alanda yansıtılan yeterli oranda alanla ilgili tercihler, c) alanların içeriğiyle ilgili tercihlerden oluşturulan kanıların yapısı.

Alanların Önemi

Mesleki karar vermede başlıca aşamalardan biri, mesleki alternatifleri karşılaştırmada ve değerlendirmede kriter olarak yönlerin kimliğidir (Gati, Fassa & Houminer; Katz, 1993). Çünkü bu seri bireysel bilişsel kaynakları aşabilir, insanlar bu yönleri dikkate almama eğilimindedirler ki, onlar daha önemsiz şeylere odaklanarak önemli bulurlar (Pitz & Haren, 1980). Çalışmalar bireysel farklılıklarda bu görünen yönlerin önem ağırlıklarının düşünülenin altında olduğunu göstermektedir (Wooler, 1985). Gerçekten Gottfredson’un (1981)’de test ettiği araştırmalar, bu yönlerin önemindeki ilişkinin sıklıkla sabit düzeydeki hipotezden farklı olduğu bulunmuştur (Hesketh, Elmslie & Kaldor, 1990; Leung & Plake, 1990; Pryor & Taylor, 1989). Doğal olarak, yönlerin ağırlığındaki farklılıklar, sonuçta farklı mesleki seçimlerdir.

Kadınlar ve erkekler arasındaki farklılıklar, iş görünümlerindeki çeşitliliğin önemiyle ilişkili olabilmektedir (Erez, Borochov & Maunheim, 1989). Özellikle kadınların iş saatleri ve iş durumu ile ilgili görüşleri oldukça önemsedikleri bulunmuştur (Erez, 1989; Luneberg, 1990), ve anlamlı yönler daha çok doğru arkadaşlıklar ve değişimdir (Bem, 1974; Buchholz, 1978; Feather, 1984; Wijiting, arnould & Conrad, 1978). Bunun yanı sıra erkeklerde araçsal görünümlerde yüksek önemde yorumlananlar, güvenliğin derecesi, terfi olasılığı ve işin yararlarıdır. Tersine bu bulunanlar diğer araştırmacılarca, varolan iş görünümlerinin niteliğinin cinsler açısından farklılık göstermektedir (Brief & Aldos, 1975). Bu araştırmacılar, sosyal değişime ve özellikle günümüzdeki kadınların daha yüksek mesleki yüzde, çeşitli mesleki yönlerin bugün kadınlardaki niteliğinin önemli ağırlıkta değişebilmesine izin vermektedir. Bugünlerdeki bu iki tür bulgunun karşılaştırma çalışmaları, eğer mesleki görünümlerin farklılığının önemi cinslerde yoksa, hangi yönlerinin cinsiyetler açısından farklı olduğuna bakılmalıdır.

Alan içeğindeki tercihler

Mesleki karar verme ile ilgili birçok ilk araştırmada, mesleki seçimlerin etkisinin sadece bir grupta olduğu faktörünün, yönlerin önemiyle ilişkisi vurgulanmıştır. Meslekle ilgili yönlerin bireysel tercihlerde seçim etkilerinin faktör olabileceği eklenmiştir. Görünümlerdeki tercihler (bazı yönlerin çeşitliliğinin çekiciliği) en iyi aşama ve uygun aşamaların baskısındadır. Gerçekten görünümlerdeki tercihler mesleki tercihlerin altındaki baskın faktörleri olduğu görülmektedir (Brown, 1990; Katz, 1993). Bu örnekte, bireylerin ideal mesleki, uygun yönlerin tanımlanması bütün en yüksek aşamalarda eşleştirildiği içindir (Gati & Winer, 1987; Zakay & Barak, 1984).

Metot

İsrail’de yapılan çalışmada 1252 kadın ve 751 erkekle görüşülmüş ve bilgisayar destekli karar verme sistemi kullanılmıştır. Analiz edilen veriler büyük bir veri grubundan ve kaydedilen diyaloglardan çıkarılmıştır (Gati, 1993). Kaydedilen diyaloglar sistemdeki yönleri içermekte fakat tercihleri içermemektedir. Uygulayıcılar, uygulamayı 8 danışma merkezinde gerçekleştirdiler ve meslek danışmanlarıyla başlangıçta tanışmıyorlardır. Uygulayıcıların %33’ü 18-20 yaşında, %42’si 21-22 yaşında, %15’I 23-24 yaşında ve %10’u 25-30 yaşındadır. %7’si 12 yıllık okul eğitimini bitirmiştir, %7’si 13-14 yıllık eğitim bitirmiştir ve %6’sı 15 yıl ve daha çok eğitim almıştır.

TARTIŞMA

Bu son araştırmadaki amaç, erkek ve kadınların meslek seçimlerinde önemli bir fark olup olmadığını araştırmaktır. Bu araştırma daha önceki cinslerin mesleki farklılıkları araştırmalarından birçok yönden farklılaşmaktadır. Birincisi, farklı olarak önceki araştırmalar; mesleki tercihlerin bir yönünde odaklaşmaktadır, bu araştırmada cinsiyet farklılıkları üç yönde sınanmıştır; a) meslekle ilişkili görünümlerin önemi, b) bu tercihlerin en uygunu yansıtması, c) görünen tercihlerin içeriğinin yapısını çıkartmak. Ikincisi, yönlerin artışı ve alan içeriğindeki tercihlerin ayrılarak ortaya çıkmasıydı. Bu gerçek bize bunları sıklıkla birbirine karıştırdığımızı gösterdi. Üçüncüsü, 43 yön ve yönlerin içeriği bir çok önceki çalışmadaki bir düzine yerine kullanıldı, ve geleneksel değerleri içeriyordu aynı şekilde konuyla ilgili görünümler güven kaynağı değildi (eğitimin uzunluğu, bilgisayar kullanmak gibi.). Bu süreç birçok zengin yapıyı ortaya çıkarttı, 43 yöne  dayandırmak yerine 13 basit ve 4 karışık yön önemsendi. Dördüncü, bu çalışmadaki veri “gerçek hayat”, genç yetişkinlerin yapay seçimleri yerine gerçek seçimleri üzerinde duruldu. Philips ve Pazienza (1988) tarafından bu çeşit açıklandı, birçok araştırmada dış çeşit ve bulunan jenerasyon önemsendi. Son olarak veriler İsrail’den toplandı, bu nedenle diğer sosyal, kültürel ve ekonomik durumlar, kopya edilerek genellendi.

Bu görünümlerle ilişkili önemli nokta, kadınla erkek arasındaki farklılıklardır. Özellikle cinsiyet farklılıkları, kazanç ve kişilerarası ilişkilerde bulunmuştur, ki bu şekilde erkekler yüksek önemde ilk söyledikleri ve kadınlarda da son söyledikleridir. Bu bulgular Norris, Katz ve Chapman (1978)’le bağdaşabilir ve bu iddayla erkeklerde yorumlanan araçsal yön iken kadınlar bireysel ifadeyi ve sosyal ilgileri önemli yön olarak almaktadırlar (Bem, 1974, Bucholz, 1978; Feather, 1984; Wijting ve arkadaşları, 1978). Bununla birlikte önemsiz farklar da bulunmuştur, iddia ile çelişkili olarak kadınların daha gerçek motivasyonları olmasıyla ilgili (Blustein, 1988). Yani erkekler daha yapay meslek motivasyonundalardır (Bloch & Rim, 1979; Deci & Ryan, 1985; Mannheim, 1988). Gerçekten, iki cinsiyetin de üyelerinin doğal özelliği, profesyonel terfi, kazanç, çeşit ve iş ilgileri kadının da erkeğin de hem yapay hem esas iş motivasyonu olduğunun belirtisidir.

Kadın ve erkek arasındaki büyük farklılıklar görünürdeki tercihler olmadan incelenmiş, onların tasarımlarının uç noktaları yansıtılmıştır. Basit nokta, birçok erkek kadınlardan çok kazancın yüksek noktada olduğunu, profesyonel ilerleme, yetki ve bağımsızlığın yüksek noktada olduğunu belirtmişlerdir. Ek olarak karşısındaki noktada erkeklerin en üst tercihleri karmaşık görünümlerde kadınlara göre görüşmeyi, yöneticiliği, süpervizyonu, araç kullanmayı, bilgisayarları, yararlı becerileri ve teknik becerileri ve teknolojide çalışmayı tercih etmişlerdir. Bunun karşıtı kadınlar daha çok, sağlık yardımı sağlamayı ve sosyal servisler, yararlı sanatsal yetenek, ve kültürel işlerde çalışmayı tercih etmişlerdir. Sonuçta, erkeklerin tercihleri geleneksel erkek işlerinde ve teknolojide uyuşabilirken, kadınların tercihleri geleneksel kadınsı, insancıl ve sosyal işlerde uyuşabilmektedir.

Genelde bu görünümlerin yapıları erkek ve kadında benzer fakat aynı değildir. Bulgular Pryor (1983)’le uyumludur, o erkekle kadındaki bu noktaların benzerliğini önemsemiştir, fakat farklılıkların da düşünülmesi ihtiyaçtır. Ek olarak bu iki yapı arasındaki genel benzerlik, bunlar arasında kayda değer ve yorumlanabilir farklılıklar olarak bulunmuştur. Örneğin, kadınların yapısı esnek saatlerde, birarada çalışma koşulları iken, erkeklerin yapısı bilgisayar becerileri oluşturmakta ve kümeleri ayırmaktadır. Yapılar arasındaki bu farklılıklar, erkeklerin ve kadınların algılarındaki genel durum farkı, farklı işbirliğini ortaya çıkartmaktadır. Birçok farklılığın anlamı, eğer bunlar varsa, danışma pratiğinde çeşitli görünümlerin genel ve kabul edilen anlamlarıyla bu kesinliğin yadsınmamasıdır.

Kadınlar ve erkekler arasındaki bazı farklılıklar, görünümdeki noktalardaki tercihler en yüksek aşamayı göstermektedir, ve görünür yapıların kadın ve erkeğin yaşam rollerinin farklılığından olduğuna inanılabilir (Süper, 1980). Özellikle erkeklerin seçimleri ve algılamaları onların iş yaşamındaki rolleri ve varsayılan aile rolleri olabilir (Eccles, 1987). Kadınların tercihleri ve algılamaları, diğer taraftan onların yaşamındaki aile sorumlulukları, ev ihtiyaçları ve çalışma rollerini yansıtabilir (Berk & Berk, 1979; Crosby, 1987; Eccles, 1987; Gutek, Nakamura & Nieva, 1981; Hochschild & Machung, 1989).

Belki farklılık iddaları önemli oranda, görünür tercihleri içeren ve erkekle kadın arasındaki görünür yapılar bugünün bulgularının güçlülüğünü yansıtmaktadır. Özellikle ilk belirleyici nitelik bugünkü araştırmada potansiyel farklılıklarla ilgilenmeye kaykıda bulunmuştur. Birincisi, çalışılan grubun özelliği bulguları temsil etmiyor olabilir. Katılımcılar 20-25 yaşlar arası genç yetişkinler; çoğu yüksek okul eğitimli ve eğitim belirleyici niteliktir (2 yıllık öğretim ve üniversite). Özellikle eğitimli popilasyon daha az geleneksel görüşlere, eğilimlere ve özelliklere sahiptir (Kohn & Schooler, 1983).

Ikinci belirleyici nitelik, katkıda bulunulan, incelenen cinsiyet farklarının bugünki çalışmada bireyselliklerden derlenmiş olmasıdır, özel bilgisayar destekli mesleki rehberlik diyalogları (MESHIV), ki bu kısım özellikler sınırlıdır. Örneğin 43 görünüm katagorize edilmiş ve potansiyel uygun alternatiflerle araştırma kurulmuştur (Gati, 1986), etkili tercihler farklılığın varlığına ilişkin net olmayabilir. Gelecekteki araştırmalarda diğer popilasyonlara odaklaşılmalı (çeşitli yaş grupları, farklı eğitimsel ve sosyal yapılar) ve farklı yapısal metotlar (açık görüşme, anket) kullanılmalıdır.

CAREER AND LİFESTYLE COUNCELİNG

(Orientation to Counceling: Allyn and Bacon 1995)

İSİMLİ KİTAPTAN BİR BÖLÜMÜN ÇEVİRİSİ

 

Melike EROĞLU

PDR YÜK.L- 98 193

 

 

 

 

EBB.           Mesleki Rehberlik Dersi                                        Gereği Hazırlanmıştır.

 

Ders Sorumlusu: PROF. DR. GÜLTER OSKAY

 

 

 

 

 

Ankara

Hacettepe Üniversitesi

Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bölümü

Nisan, 2000

 

Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz
İlgili Terimler :