- Hoşgeldiniz

KAYITLI ÜYE GİRİŞİ

YENİ ÜYELİK

ÖNE ÇIKAN HABERLER

Kadında Cinsel İşlev Bozuklukları

Kadında Cinsel İşlev Bozuklukları sitemize 18 Mart 2021 tarihinde eklenmiş ve 1 kişi tarafından ziyaret edilmiş.

KADINDA CİNSEL İŞLEV BOZUKLUKLARI*

Psikolog Dr. Nur Velidedeoğlu Kavuncu

Kadınların cinsellikle ilgili tutum ve davranışlarına ilişkin çok hızlı değişmeler gözlenmektedir. Kadın cinselliği üzerine yapılan ilk çalışmaların sonuçları, kadınların cinsel dürtülerinin erkeklere göre daha düşük olduğu ve daha az uyarılabildikleri, cinsel ilişkiye genellikle eşlerini mutlu etmek için girdikleri ve cinsel yaşamları olmadığı takdirde yaşamlarının çok fazla etkilenmediği yönündeydi. Ancak, cinselliğin fizyolojisi üzerine yapılan son çalışmalarda kadınların biyolojik potansiyelleri ve bunun cinsel yaşamlarına ve davranışlarına etkileri gözlemlendikçe, cinsellikle ilgili son sözü söylemenin mümkün olmadığı görülmüştür.

Yirminci yüzyılın başlarında, psikolojik ve cinsel problemlerin çocukluktaki ana-baba-çocuk arasındaki çözümlenememiş çatışmalar sonucunda oluştuğu düşünülür ve cinsel işlev bozuklukları da diğer psikolojik sorunlar gibi psikoanalitik yönelimli yaklaşımlarla tedavi edilmeye çalışılırdı. Terapiler kişiliğin yeniden yapılandırılması temeline oturduğu için cinsel işlev bozukluğu da kişilik gelişiminde yaşanan problemin bir uzantısı olarak düşünülür, cinsel işlev bozukluğu olan kişi de tedavinin odağı olurdu(1). Haftada yaklaşık beş görüşme yapılarak aylarca ve hatta yıllarca süren bu terapilerin sonucunda cinsel sorunların çözümü beklenirken tüm kadın cinsel işlev bozukluklarının genel adı olan “frijitide” nin de, erkek cinsel işlev bozukluklarının da psikoanalitik yaklaşımlarla çözümlenemediği görülmüştür(2).

Daha sonra psikoanalitik yaklaşımdan oldukça farklı olan davranışçı yaklaşımlar cinsel işlev bozukluğu tedavisinde kullanılmaya başlanmıştır. Bu tedavi yaklaşımı cinsel davranışların da diğer davranışlar gibi öğrenilerek kazanıldığını vurgulamıştır. Bu görüşe göre, cinsel işlev bozukluğu kişinin cinsel uyaranlara karşı uygunsuz tepkiler vermesi sonucu oluştuğundan, terapiler, sorunu olan bireyi odak olarak almıştır; tedavi teknikleri ise anksiyete azaltmak için kas gevşetme egzersizleri ve sistematik duyarsızlaştırma olmuştur. Yanlış bilgilere sahip olma veya cinsellikle ilgili olumsuz tutumlar gibi cinsel işlev bozukluğuna neden olan etkenlerin varlığı sadece anksiyete azaltarak tedaviyi hedefleyen davranış terapilerinin yetersiz kalmalarına yol açmıştır(2).

1970’te Masters ve Johnson tarafından yayımlanan “İnsanın Cinsel Yetersizliği” adlı kitap günümüzde cinsel işlev bozukluğuna yönelik terapilerde kullanılan bir temel oluşturmuştur. Masters ve Johnson’ın (3) yeni terapi modeli yine davranışçı yaklaşıma dayansa da terapide bireyden çok çifte ve çiftin ilişkisine odaklanılmıştır. Tedavide sorunun ortaya çıkmasında ve sürmesinde etken olan faktörler ele alınıp sorunun ortadan kaldırılması ve seans içinde öğrenilenlerin ev ödevleri ile de yaşama geçirilmesi sağlanmıştır. Masters ve Johnson’ın tedavi yöntemleri ile cinsel işlev bozukluklarında sağladıkları başarı alana ilgiyi arttırmıştır. Ancak zaman içinde bu yöntemlerin modifiye edilmesi gerekmiş, yeni cinsel terapi yöntemi bilişsel, davranışsal ve iletişim kurma tekniklerini de içine almıştır(2).

Cinsel davranışlar da diğer davranışlar gibi öğrenilmiştir(4). Bir başka deyişle, kişiler cinsel uyaranlara yanlış tepki vermeyi öğrendikleri zaman cinsel işlev bozuklukları ortaya çıkmaktadır. Bu durumda, bilişsel davranışçı tedavide amaç, bilişsel ve davranışçı teknikleri kullanarak yanlış öğrenilmiş tepkileri ortaya çıkarıp, bunların yerine yeni ve doğru tepkilerin öğrenilmesini sağlamaktır. Tüm cinsel işlev bozuklukları tedavisinde ortak olarak kullanılabilecek bilişsel ve davranışçı tekniklerin (bedeni ve vajeni tanıma egzersizleri, cinsel birleşme yasağı, duyumlara odaklanma, kegel egzersizleri) yanısıra, tedavi planı oluştururken cinsel sorunu hazırlayan, ortaya çıkaran ve sürmesine neden olan faktörlerin de bilinmesi gerekir(5,6):

  1. a) Hazırlayıcı etkenler: Cinsel işlev bozukluğunun ortaya çıkmasını kolaylaştıran ve yatkınlığı arttıran faktörleri kısaca şöyle tanımlayabiliriz:
  • Yetiştirilme tarzı: Çok katı veya tutucu bir çevrede yetiştirilerek cinselliğin tabu olarak öğretilmiş olması, karşı cinsle ilişkilerin yasaklanması, özellikle gelişim döneminde kızların ‘kadın bedeni’ konusunda çevresinden olumsuz mesaj alması, kişilerin kendi bedenlerinden ve cinsel yaşamları ile ilgili yaşantıdan utanç ve suçluluk duymalarına, dolayısıyla da cinsel yaşamda ve eşler arasında problemlerin oluşmasına neden olmaktadır.
  • Olumsuz aile ilişkileri: Kişinin yetiştiği aile ortamında anne-babanın birbirleri ve çocukları ile yaşadıkları olumsuz ilişkiler yanında olumlu duyguların ifade edilemeyişi, ilerideki yaşantıda eşle olan ilişkileri ve cinsel yaşamı olumsuz etkilemektedir.
  • Yetersiz veya yanlış bilgilendirme (Cinsel Mitler): Cinsellikle ilgili yetersiz veya yanlış bilgiye sahip olmak kişileri cinsel yaşamları ile ilgili yanlış beklentiye sokmaktadır. Ülkemizde yapılan bir çalışmada, vajinismus şikayeti olan kadınların yanısıra eşlerin de yaklaşık yarısının cinsel bilgi düzeylerinin düşük olduğu saptanmıştır (7). Birçok ülkede olduğu gibi, ülkemizde de cinsellikle ilgili birtakım yanlış inanışlar bulunmaktadır. “Sevişmeyi başlatan kadın ahlaksızdır”, “Sevişme yalnızca iki taraf aynı anda orgazm olduğu zaman güzeldir”, “Masturbasyon kirli, kötü ve zararlıdır”, “Sevişmek cinsel birleşme demektir”, “Tüm fiziksel yakınlaşmalar cinsel birleşmeye gitmelidir” gibi inançlar cinsel yaşamı olumsuz etkilemektedir.
  • Erken travmatik yaşantılar: Fiziksel ve cinsel istismara, tecavüze uğramak, cinsel olanı da dahil olmak üzere şiddete maruz kalmak.
  • Yaşam biçimi: Yoğun ve stresli geçen günlük yaşam, işle ilgili veya ekonomik sıkıntıların kişide yarattığı olumsuz duygular ve düşünceler.

  1. b) Ortaya çıkarıcı etkenler: Yukarıda sözü edilen ve cinsel işlev bozukluklarının oluşmasına neden olan bu faktörler, aşağıdaki faktörlerle de birleşerek belirtilerin ortaya çıkmasını sağlar.

§  Eşler arasında uyumsuzluk: Eş ile ilişkilerde yaşanan sorunlar cinsel yaşamı da olumsuz etkileyebileceği gibi; bazen de cinsellikle ilgili sorunlar eşler arasında gerginliğe neden olabilmektedir. Kişinin kendinden veya eşinden gerçekdışı beklentilerinin olması ve bu beklentilerin karşılanamaması ilişkide çeşitli hayal kırıklıklarının yaşanmasına neden olur. Karşılıklı anlayışın ve iletişimin sağlanamadığı durumlarda yaşamın her alanı etkilendiği gibi cinsel yaşam da etkilenecektir.

  • Travmatik cinsel yaşantı: Evlilik süresince eşlerden biri tarafından uygulanan cinsel ve/veya fiziksel şiddet, cinsel ilgi ve istek bozukluğunun ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
  • Evlilik dışı ilişkiler: Sadakatsizlik veya evlilik dışı bir ilişkiyi sürdürme, kişinin hem kendisinde hem de eşinde cinsel işlev bozukluklarına neden olabilmektedir.
  • Eşlerden birinin cinsel sorununun olması: Eşlerden birinin cinsel sorununun olması bazen diğer eşin de cinsellikle ilgili sorunlar yaşamasına neden olmaktadır. Cinsel sorunu olan eşe diğer eşin yeterince anlayışlı davranmaması, sorun yokmuş gibi davranması da olumsuz duygular ve çeşitli çatışmalar oluşturabilmektedir.
  • Fiziksel veya psikiyatrik hastalıklar: Kişinin herhangi bir vasküler hastalığı, diabet, endokrin (obesite gibi) ve nörolojik hastalıklar (Multiple sklerozis, Parkinson gibi), uygulanan bir radyoterapi, cerrahi girişim öyküsü ve depresyon gibi bir psikiyatrik öyküsünün bulunması cinsel ilgi ve istek bozukluğuna, ağrılı cinsel ilişki gibi durumlara neden olmaktadır.
  • Alkol ve madde bağımlılığı: Kişinin kullandığı ilaçlar (antihipertansifler, antidepresanlar, diüretikerler), ve tüketilen alkol ve diğer keyif verici maddeler uyarılma ve orgazm üzerine olumsuz etki yapmaktadır.
  • Yaşlılık: Kadınlarda, östrojen hormonlarının salgılanmasında azalma nedeniyle bazı şikayetler oluşmaktadır(8).

  1. c) Sürdüren etkenler: Cinsel işlev bozukluklarını kronikleştiren veya durumu daha da kötü hale getiren sürdürücü etkenlerden bazıları şunlardır:
  • Yetersiz önsevişme: Cinsel birleşmeye, önsevişmeye yeterince vakit ayırmadan geçmek, uyarılma aşamasının atlanması veya yeterince önemsenmemesi orgazm bozukluğu gibi cinsel işlev bozukluklarına neden olabilir.
  • Suçluluk ve utanma duyguları: Özellikle cinsellik konusunda inhibisyonu olan kadınlarda cinsel uyarılma bozukluğu şikayetine rastlanabilmektedir.
  • Eşler arasında yetersiz iletişim: Eşlerin neden hoşlandıklarını veya birbirlerinden ne beklediklerini iletme konusunda yeteri beceriye sahip olmamaları cinsel işlev bozukluğunu sürdürmektedir.
  • Eşler arasında çekiciliğin kalmaması: Eşler arasında ilişkinin rutinleşmesi cinsel bıkkınlığa yol açmakta ve cinsel yaşamı olumsuz etkilemektedir.

Bu etkenlerin bilinmesi cinsel sorunun kişinin hangi yaşam evresinde oluştuğunun anlaşılmasına yardımcı olur. Böylece, cinsel işlev bozukluğu, cinsel yönden işlevsel olunması beklenen dönemin başından beri var ise primer, olağan bir işlevsellik döneminden sonra oluştuysa sekonder, belirli bir durum, uyaran veya eşle sınırlı değil ve her ortamda oluşuyorsa total, belirli bir durum, uyaran veya eşle sınırlı ise durumsal olarak tanımlanabilir.

Cinsel İşlevin Fizyolojisi

Cinsel uyarana karşı kadında oluşan fizyolojik tepkileri Masters ve Johnson dört başlık altında açıklamıştır:

  • Uyarılma evresi
  • Plato evresi
  • Orgazm evresi
  • Çözülme evresi

Uyarılma evresi: Cinsel fantazilerle veya fiziksel temasla veya her ikisiyle birlikte oluşan uyarılma aşamasında kadında vajinal lubrikasyon, labiumlarda ve klitoriste büyüme görülür. Nabız ve solunum hızlanır, tansiyon yükselir.

Plato evresi: Uyarılmanın sürmesi ile birlikte seksüel gerilim ve erotik duygular yoğunlaşır, kadında vajinal kasılmalar oluşur, meme büyüklüğü artar ve renk değişikliği meydana gelir.

Orgazm evresi: Vajinanın alt bölümünde istemsiz kasılma ile uterusta güçlü ve sürekli kasılmalar olur. Kan basıncı yükselir, kalp hızı artar. Erkeklerden farklı olarak kadının uyarılması devam ettiği, takdirde kadında ardarda orgazm yaşanabilir.

Çözülme evresi: Bu evre genital organlardan kanın çekilmesiyle bedenin uyarılma öncesi haline geri dönüş evresi olmasından dolayı rahatlama evresi olarak da tanımlanabilir.

Bu evreler genelde aynı sıra da yaşanmasına rağmen erkeklerde görülenden farklı olarak kadınlarda cinsel uyarana verilen tepki, uyarının yoğunluğu ve süresi ile ilişkilidir, dolayısıyla değişik şekillerde görülebilir(9). Bu dört evrenin herhangi birinde yaşanan sorun cinsel işlev bozukluklarında ayırıcı tanı olabilmesi açısından önemlidir.

Masters ve Johnson’ın çalışmalarını takiben Kaplan tarafından cinsel ilgi ve isteğin de bu evrelerle aynı derecede önem taşıdığı ortaya atılmıştır. Sonuç olarak, cinsel işlev bozuklukları alanında yapılan sınıflandırmalar DSMIV tanı ölçütlerine göre şöyle olmuştur:

  • Azalmış Cinsel İstek Bozuklukları
  • Cinsel Uyarılma Bozuklukları
  • Orgazm Bozuklukları
  • Cinsel Ağrı Bozuklukları

1) Azalmış Cinsel İstek Bozuklukları

Kadınlarda en sık yaşanan cinsel işlev bozukluğu, azalmış cinsel ilgi ve istek bozukluğudur. Ancak bu bozukluğun tanımını yapmadan önce objektif olarak ölçülemeyen cinsel isteğin “normal” düzeyinin henüz tanımlanamadığını da bilmemiz gerekir. Çünkü cinsel istek kişiden kişiye değişebilecek olduğu gibi aynı kişide farklı zamanlarda cinsel ilgi ve isteğin farklı düzeylerde olabileceği unutulmamalıdır.

Azalmış Cinsel İstek Bozukluğu, DSMIV’e göre sürekli olarak ya da yineleyici bir biçimde, cinsel fantazilerin ve cinsel etkinlikte bulunma isteğinin az olması (ya da hiç olmaması) olarak tanımlanmaktadır. Değerlendirme Cinsel İlgi ve İstek sorunu olan kişinin yaşı, yaşam koşulları, genel sağlığı ve sorun oluşmadan önceki cinsel isteği gibi etkenler de gözönüne alınarak yapılmalıdır.

Cinsel istek bozukluğu kadınlarda puberte döneminden başlayarak devam eden primer bir sorun olarak ortaya çıkabileceği gibi yaşamın herhangi bir döneminde cinsel partnerle yaşanan genel ilişkideki sorunlar, depresyon gibi psikolojik bozukluklar, gebelik, doğum, psikolojik travma ya da ilaca bağlı belirgin bir neden veya durum sonucu sekonder bir sorun olarak da ortaya çıkabilmektedir.

Kadının eşi ile cinsel yaşamı dışındaki ilişkilerinde herhangi bir sorun varsa(11,12), örneğin görücü usulü evlilik nedeni ile eşini arzu etmiyorsa, evlilik dışı bir ilişkinin varlığı söz konusu ise cinsel istek bozukluğu, sadece eşi ile ilişkisinde, duruma bağlı olarak oluşur. Çözülmemiş çatışmaların ve mutsuzluğun olduğu bir ilişkide kadının cinsel isteği de olumsuz etkilenmektedir(4,13).

Cinsel istek azlığının kadındaki değerlendirilmesi sırasında dikkat edilmesi gereken diğer bir nokta da cinsel isteksizliğin oluştuğu ortamdır. Sorunu yaşayan kadının cinsel içerikli hayal ve düşüncelerinin, karşı cinse olan ilgisinin, masturbasyon yapma sıklığının cinsel partnerle yaşadığı ilişki sıklığından bağımsız olarak araştırılması gerekir (4).

Sorunun başlangıçtan itibaren primer mi yoksa daha sonraki yaşam olaylarına bağlı olarak sekonder mi geliştiği, belli bir duruma veya kişiye yönelik durumsal veya total (tüm cinsel aktivitelere karşı) olduğunu anlamak için yapılacak değerlendirme sırasında kadının cinsel istek azlığını ne derece sorun olarak gördüğü de önemlidir. Bazen kadınlar cinsel aktiviteye cinsel istekleri olduğu halde katılmayabilirler veya cinsel istekleri olmadığı halde katılabilirler(2). Buradaki en temel neden, cinsel yaşamı olumsuz olarak etkileyen bir takım yanlış inançların varlığıdır. Özellikle “sevişmeyi başlatan kadın azgın ve istenen bir kadın değildir” cinsel mitine olan inancın, kadınların cinsel aktiviteye başlamalarına engel olduğu bir gerçektir; ancak bu kadınlar eşleri tarafından başlatılan aktivitelerde yer alabilmekte, herhangi bir uyarılma veya orgazm sorunu yaşamamaktadırlar. Diğer taraftan, toplumumuzda halâ kadının kocasına karşı görevlerinden birinin, onunla cinsel ilişkiye sadece kocası istediği için girmesi gerektiğine olan inancı, özünde keyifli bir aktivitenin bir iş ve hatta bir işkence olarak görülmesine neden olmaktadır. Böyle durumlarda soruna yönelik başvurular kadının cinselliği bir görev bilinciyle yerine getirmesinden dolayı yakınma olarak karşımıza çıkmamakta, dolayısıyla sorunu olan kadının gerçek tedavi motivasyonu hakkında terapiste bilgi vermektedir. Bu olumsuz düşünce ve inanışlar doğuştan varolan cinsel dürtülerin, zaman içinde geliştirdiğimiz cinsellikle ilgili bilgi, tutum ve deneyimlerimizle nasıl biçimlendiğini göstermektedir. Cinsel istekleri farklı düzeyde olan eşler arasında belli bir uzlaşma ile cinsel aktiviteye katılım iki tarafın da kabul edebileceği düzeye çekilmeli, yani tedaviye öncelikle cinsel yönden geride kalan eşin hızında başlanılmalı, yavaş yavaş her iki eşin tatmin olabileceği bir düzeyi sağlamaya yönelik teknikler verilmelidir(14).

Cinsel istek azlığı olan bazı kadınların tüm çabalara rağmen cinsel ilgi ve isteklerinde artış görülmemektedir. Bu tür vakaların, isteksizlik nedeniyle, uyarılma ve daha sonra da orgazma ulaşma aşamalarında da şikayetlerle karşılaşılmaktadır.

Cinsel istek azlığından şikayet eden kişinin yaşı da dikkat edilmesi gereken faktörlerden biridir. Yaşın ilerlemesi ile birlikte meydana gelen biyolojik değişim, cinsel istek azlığı yaratmaktadır. Özellikle, menapoz ve öncesi-sonrası(15) oluşan hormonal değişim, vulvada ve vajende atrofi, vajinanın salgılarında azalma ve sonuçta vajinada kuruluğa ve hatta ilişki sırasında ağrıya neden olmaktadır(16). Bir kadının düzenli adet görmesinin birçok kültürde doğurganlığın ve dişiliğin tanımı olarak algılanması, menapozun da “kadınlığın kaybedilmesi” gibi düşünülmesine ve hatta buna bağlı olarak “bu yaştan sonra” cinselliğin yaşanmasının da hoş olmayacağı gibi olumsuz inançlara yol açmaktadır. Dolayısıyla, cinsel istek azlığı söz konusu olsa bile bu dönemde sorun olarak algılanmamakta ve bu amaçla tedaviye başvurulmamaktadır.

Cinsel istek azlığına sebep olan etkenlerden diğerleri de kullanılan ilaçlar (psikiyatrik bozuklukların tedavisinde kullanılan ilaçlar, doğum kontrol hapları, tansiyon ilaçları), bazı bedensel hastalıklar (diabet, yüksek tansiyon gibi), alkol kullanımı, kanser tedavileri(15,17) ve erken yaşam deneyimleri içinde herhangi bir cinsel taciz ve tecavüz öyküsünün varlığıdır. Cinsel içerikli travma öyküsü olan kadının daha sonraki her cinsel yaşantısını geçmişte yaşadığı tecavüz sahneleri ile bağdaştırması cinsel aktivitelerden ve yakınlaşmalardan uzak durmasına neden olmaktadır, aynı zamanda bu tarz travmaların “Cinsel Tiksinti Bozukluğu”na da neden olduğu bilinmektedir(18,19). Dolayısıyla, sorunu olan kadından değerlendirme amaçlı alınan öyküde bu etkenler de gözönüne alınmalıdır.

Azalmış cinsel istek bozukluğu tedavilerinden kısmen sonuç alınmaktadır(14). Eğer azalmış cinsel istek bozukluğu tıbbi nedenlere dayalı ise, tedaviye bu noktadan başlamak gerekir. Eğer sorun eş ile yaşanan ilişkideki problemlerden dolayı ortaya çıkmışsa cinsel tedavi çift terapisi ile birlikte sürdürülür, bu arada cinsellikle ilgili olumsuz düşünceler ve yanlış inançlar da terapide ele alınır, temel bilgilendirme ile birlikte yanlış davranış kalıpları da değiştirilir.

2) Cinsel Uyarılma Bozuklukları

Kadında cinsel uyarılma bozukluğu, DSMIV’teki tanımına göre “sürekli olarak ya da tekrarlayıcı bir biçimde cinsel uyarılmanın yeterli bir ıslanma-kabarma tepkisini sağlayamama ya da cinsel etkinlik bitene dek bunu sürdürememe”dir. Kadının eşi ile genel ilişkisindeki bozukluk, yetersiz iletişim, yetersiz önsevişme ve uyarının azlığı kadınlarda cinsel uyarılma bozukluğuna neden olmaktadır. Bunun yanısıra, kadınlardaki hormonal değişim de (doğum ve menapoz) sekonder cinsel uyarılma bozukluğunun kaynağı olabilmektedir. Geçmişteki cinsel taciz öyküsünün varlığı, tacizin şekline göre cinsel uyarılma bozukluğu yaratabilmektedir. Örneğin, babası tarafından okşanarak taciz edilmiş bir kadın cinsel aktiviteler sırasında önsevişme ve okşanmalara karşı duyarsız kalırken, cinsel birleşme veya öpüşmelere olumlu tepki verebilmektedir(18).

Cinsel uyarılma bozuklukları tedavisinde temel cinsel bilgiler verilip yanlış inanç ve davranışlar üzerinde çalışılırken, verilen ev ödevleri ile eşler arasında duygusal ve bedensel yakınlık sağlanır. Cinsel uyarının uygun şekilde, yeterince yapılması ve sürdürülmesi öğretilir.

3) Orgazm Bozuklukları

Kadında orgazm bozukluğu, DSMIV psikiyatrik bozukluklar sınıflandırmasında şöyle tanımlanmaktadır: “Olağan bir cinsel uyarılma evresinden sonra orgazmın sürekli olarak ya da yineleyici bir biçimde gecikmesi ya da hiç olmaması”dır.

Orgazm bozukluğu şikayeti olan kadının sorununun diğer cinsel sorunlarda olduğu gibi primer- sekonder veya durumsal-total olduğu belirlenmelidir. Primer orgazm bozukluğu genellikle total olup kadının cinsel yaşamının başından itibaren varken, sekonder orgazm bozukluğu durumsal olup kadının masturbasyon deneyiminde veya başka bir partnerle orgazm olabilirken eşi ile orgazm olamamasıdır(18). Ferroni ve Taffe(20) araştırmaları sonucunda, kadının orgazm olabilmesi ile cinsel beklentilerini ve ihtiyaçlarını eşi ile paylaşabilmesi arasında önemli bir bağ olduğunu belirlemişlerdir. Orgazm problemi olan kadınlarla yapılan bir başka araştırma sonucu, erkek partnerlerin, eşlerinin cinsel yaşamları ile ilgili beklentileri hakkında bilgi sahibi olmadıklarını göstermiştir(21).

Bazı kadınlar cinsel aktivite sırasında uyarılmasına ve zevk almasına rağmen orgazm olamazlar. Bazı kadınlar orgazm olmasalar bile cinsel yaşamlarından hoşnut olurken bazıları da orgazm olamamaktan şikayet ederler. Birçok seks terapisti, cinsel birleşmeden zevk alabilen ve koitus dışında orgazm olabilen kadınların cinsel problemi olmadığını düşünmektedir. Koitus sırasındaki klitoral uyarı, direkt olarak manuel veya oral yapılan uyarıya göre daha az etkilidir(19)

Orgazm sorunlarından şikayeti olan kadının bunu nasıl tanımladığı önemlidir. Eşinde, eğer erken boşalma sorunu varsa, bu nedenle kadının orgazm olamaması da söz konusu olabilir(22).

Orgazm bozukluğu, fizyolojik kökenli de olabilmektedir. Fiziksel sorunlar yanısıra bazı antidepresan ve antipsikotikler de orgazm sorununa neden olmaktadır(23).

Orgazm bozukluğu tedavisinde, öncelikle kadının kendi başına orgazm olmayı öğrenmesi beklenir. Bu nedenle hastanın masturbasyon konusundaki duygu ve düşüncelerinin ele alınması gerekir. Masturbasyon egzersizlerinin aşamalı ödevler halinde verilmesiyle birlikte, orgazma ulaşabilmesi için kontrolü bırakmayı hayal etme egzersizleri de yaptırılır.

4) Cinsel Ağrı Bozuklukları

Cinsel ağrılar iki şekilde görülmektedir:

a)Vaginismus

Vajinismus, DSMIV’teki tanımına göre “Vajinanın dış üçte birindeki kaslarda koitusu engelleyecek bir biçimde, yineleyici bir biçimde ya da sürekli olarak istem dışı spazmın olması”dır.

Vajinismus, diğer ülkelerle kıyaslandığında ülkemizde tedavisi için en çok başvurulan kadın cinsel işlev bozukluğudur(11,12). Cinsel birleşmeye yönelik ilk denemede ortaya çıktığı için primer bir cinsel sorundur. İlk denemesinde vajinismus sorunu ile karşılaşan kadın normalde tüm cinsel aktivitelere katılabilmesine rağmen cinsel birleşme aşamasına geldiğinde oluşan kasılmalar birleşmeyi engellemektedir. Genellikle “ilk gece korkusu”, cinsel alandaki bilgisizlik, kadının cinsel organları hakkındaki olumsuz ve yanlış düşüncelerinin varlığı bu sorunun ortaya çıkmasındaki önemli faktörlerdendir. Bu sorunu olan kadınlar menstruasyon döneminde tampon kullanamamakta, doğum yapmaktan korkmakta ve jinekolojik muayeneye izin vermemektedirler.

Nadiren sekonder oluşan vajinismus, özellikle cinsel travmalar, eşe karşı olumsuz duygular, vajinal enfeksiyonlar ve genital bölgeye yönelik cerrahi müdahaleler sonucunda görülmektedir(23). Vajinal penetrasyonun acıya veya ağrıya neden olacağı düşüncesiyle kasılmaların oluşması sonucu cinsel birleşme engellenmektedir.

Vajinismus problemi olan kadın suçluluk ve utanç duymakta, kadın olarak kendini eksik hissetmektedir. Defalarca yaşanan başarısız deneyimler sonucu çiftler, cinsel yaşamdan uzaklaşıp yaşamın diğer alanlarında mutluluğu yakalamaya çalışırken, bazı çiftlerin çözümlenemeyen bu problem nedeniyle, cinsellik dışındaki ilişkileri de bozulmaktadır.

Ülkemizde, bazı bölgelerdeki, geleneksel yapının varlığı, vajinismus sorununun çok trajedik bir şekilde yaşanmasına neden olur. Halâ ilk gecenin kabusa dönmesini sağlayacak “kanlı çarşaf” baskısı, çarşafın gösterilemediği durumlarda işin içine ailelerin girmesi ve gelinin “kızlığından”, damadın “erkekliğinden” şüphelenilmesi, olayların kızlık muayenesi yaptırılmasına, boşanmaya, fiziksel şiddete, hatta tecavüze kadar gitmesi yaşanabilecek en travmatik sonuçlardandır(14).

Genellikle, seks terapilerinden en iyi sonucu alabilen vajinismus sorunu olan kişiler, tedavi için doğru adres bulmakta zorlanmakta ve bu sorunla birlikte yaşamayı öğrenmeye çalışmaktadırlar. Bu tür çiftlerin bir bölümü de infertilite kliniklerine başvurup, çocuk sahibi oldukları takdirde sorunun çözüleceğine inanırlar. Vajinismus sorunu olan kadına, bilgisizlik sonucu önerildiği gibi, alkol veya psikotrop ilaç kullanılarak, lokal anestezik uygulayarak, himenektomi gibi müdahaleler yaparak cinsel birleşmenin sağlanması söz konusu değildir. Bu tarz önerilerle çiftin her defasında ümitlenmesi ve her defasında tekrar tekrar hayal kırıklığı yaşaması kaçınılmazdır. Ayrıca, tedavisi geciktirilmiş vajinismus sorunu zamanla diğer eşte de erken boşalma ve cinsel isteksizlik gibi cinsel sorunun oluşmasına veya sadakatsizliğe neden olmaktadır(11).

Vajinismus eğer başka evlilik içi sorunlarla komplike olmamışsa, tedaviye en iyi cevap veren cinsel sorundur(14). Genel olarak, cinsel işlev bozuklukları tedavisinde verilen cinsel eğitimle birlikte kişinin cinsellikle ilgili tutum ve düşünceleri üzerinde çalışılır. Daha sonra aşamalı olarak vajenin genişletilmesi ve yine aşamalı olarak koitus egzersizleri önerilir.

  1. Disparoni

Erkeklere göre kadınlarda daha fazla karşılaşılan disparoni DSMIV’e göre cinsel ilişkiye, yineleyici bir biçimde ya da sürekli olarak genital ağrının eşlik etmesi şeklinde tanımlanır.

Genital bölgedeki ağrının nedeni farklı olacağından ağrının tam olarak nerede olduğunun bilinmesi önemlidir. Vajinal girişteki rahatsızlık genelde Bartholini kisti, yetersiz uyarılma ve lubrikasyon eksikliğinden olurken(4), hormondaki değişimin sonucu da lubrikasyon azlığıdır. Yetersiz lubrikasyona rağmen cinsel birleşmenin olması vajina duvarlarında irritasyona ve enfeksiyona neden olmaktadır (19).

Cinsel birleşme sırasında daha derinlerde yaşanan ağrı yumurtalık ve rahimden kaynaklanır, aynı zamanda kadının menstrüasyon döneminde de ağrı hissedilebilir. Derinlerdeki ağrı vajinal ve pelvik enfeksiyon veya endometriozis(19,24), jinekolojik operasyonlar ve kanser tedavisi(25) nedeniyle olmakta, cinsel birleşmenin devam etmesi sonucu ağrının şiddeti artmaktadır.

Cinsel ilişki ve ilişkiye yönelik olumsuz, korkutucu bilgiler ve düşünceler cinsel yaşamı olumsuz etkilediği gibi disparoninin oluşmasında da psikolojik bir etken olmaktadır(19).

Cinsel ilişkide ağrının sürekli yaşanıyor olması cinsel istek azlığının, uyarılma ve orgazm problemlerinin yaşanmasına neden olmaktadır. Sonuçta, bazen cinsel yaşamdan tamamen uzaklaşma söz konusu olabilir(25).

Disparoni tedavisinde, sorunu olan kişiye gerekli görülen tıbbi müdahale yanısıra cinsel terapi de uygulanır. Cinsel bilgilendirme ile birlikte, yeteri kadar lubrikasyonu sağlayabileceği, böylece cinsel birleşme sırasındaki ağrının mümkün olduğu kadar azaltılabileceği teknikler öğretilir(26).

Kaynaklar

  1. Crown, S. & D’ardenne, P. Controversies, methods, results. British Journal of Psychiatry, 1982; 140, 70-77.

  1. Comer, R. J. Abnormal Psychology. New York: W. H. Freeman. 1995.

  1. Masters W.H. & Johnson V.E. Human Sexual Inadequancy. Churchill London, 1970.

  1. Hawton, K.& Catalan J. Prognostic factors in sex therapy. Behav. Res. Therapy 1986; 24: 377-85

  1. Hawton, K. Sex Therapy: A practical guide. Oxford: Oxford University Press 1985

  1. Tuğrul, C. Cinsel işlev bozukluklarının psikolojik nedenleri. Cinsel İşlev Bozuklukları- Roche. 2001; 61-64.

  1. Tuğrul, C & Kabakçı, E. Vaginismus and its correlates. Sexual and Marital Therapy.

1997; 12, 1, 23-34.

  1. Avis, NE. Sexual function and aging in men and women: Community and population-based studies. The Journal of Gender-Specific Medicine, 2000: 3, 2, 37-41.

  1. İncesu, C. Cinsel işlevin fizyolojisi. Cinsel İşlev Bozuklukları- Roche. 2001; 7-15.

10.American Psychiatric Association Diagnostic and statistical manual of mental

disorders. Washington, DC: Author 1994.

11.Sungur, M. Z. Evaluation of couples referred to a sexual dysfunction unit and

prognostic factors in sexual and marital therapy. Sexual and Marital Therapy, 1994;

9, No.3, 251-265.

  1. Kavuncu, A.N.V. A Turkish sample with sexual dysfunctions: An epidemiological study. 2002. (Yayınlanmamış Doktora Tezi)

  1. Rust, J., Golombok, S. & Collier, J. Marital problems and sexual dysfunction: How are they related? British Journal of Psychiatry. 1988:152, 629-631.

  1. Sungur, M. Z. Kadında cinsel işlev bozuklukları. Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi, 1994; 2; 7-13.

  1. Viera, AJ Managing hypoactive sexual desire in women. Human sexuality. 2001.

  1. Ortaylı, N. Jinekolojik sorunlardan etkilenen cinsel işlev bozuklukları. Cinsel İşlev Bozuklukları- Roche. 2001; 65-75.

  1. Canavan, TP Female sexual dysfunction: differential diagnosis. Human Sexuality. 2001.

  1. Wincze, J. P. & Carey, M. P. Sexual Dysfunction: A Guide for Assessment and Treatment. New York: The Guilford Press 1991

  1. Crooks, R & Baur, K. Our sexuality. Brooks/Cole Publishing Company 1999.

  1. Ferroni, P. & Taffe, J. Women’s emotional well-being: the importance of communicating sexual needs. Sexual and Marital Therapy, 1997; 12, 2, 127-138.

  1. Kilmann, PR., Mills, KH., Ciad, C., Bella, B., Davidson, E., & Wanlass, R. The sexual interaction of women with secondary orgasmic dysfunction and their partners. Archieves of Sexual Behavior, 1984; 13, 41-49.

  1. Sungur, M. Z. Seks terapileri uygulamaları sırasında karşılaşılan güçlükler. Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi, 1994; 2; 37-44

  1. Kohn, I. Female sexual dysfunction: what is known and what can be done? Contemporary OB/GYN. 2000.

  1. Meyer, J.K Clinical management of sexual disorders. Baltimore: The Williams & Wilkins Company 1976.

  1. Butcher, J. ABC of sexual health: Female sexual problems II: sexual pain and sexual fears. British Medical Journal 1999; 318, 110-111.

  1. Canavan TP & Heckman CD. Dyspareunia in women: breaking the silence is the first
  • step toward treatment. Postgraduate Medicine 2000; 108(2): 149-166.

* Türkiye Klinikleri Psikiyatri Dergisi 5,1, Nisan2004

Sitemizdeki Benzer İçerikler

Yorumlar

İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz
İlgili Terimler :